Qushlar Alisher Newtonni Qanday Qilib "Aldab" Qo'ydi?

Xo'sh, bu voqeani eshitganda o'zimni shunday his qildimki, fizika haqida bilgan barcha narsalarim boshqa ishlamay qolganek. Va men umuman fizik ham emasmman!

Nimada gap?

Maktabda Nyutonning uchinchi qonunini yoddasiz — har bir harakatga teng va qarama-qarshi reaktsiya bor. Bu yurishimiz, mashinalarning harakati, raketalarning uchishi uchun asos. Shireytishingizni bo'shatgan sharni esa xonada chanaqo'ylarning qiyg'os yugurganini ko'rganiz.

300 yildan ortiq vaqt davomida bu qoida mutlaq haqiqat edi. Klasik fizika butunlay shunga tayanardi.

Lekin bu yerda voqea boshlanadi. Drezdenlik olimlar qushlar bu qonunni e'tiborsiz qoldar ekanini aniqlashdi. Va ular bunga erishmoqda!

Nima bo'lyapti?

Qushlar go'zal "murmuratsiya" — quyosh botishida osmonda ko'rinadigan to'lqinsimon harakatlarda uchganda, hamma qushlarni kuzatmaydilar. Har bir qush faqat yonidagi va biroz oldidagi qushlarni ko'radi. Orqadagilar? Kechirasiz, sizlar ko'rinmaysiz.

Qush nuqtai nazaridan bu juda aqlli yondashuv. Oldinga va yonlarga qarash kerakli ma'lumot beradi. Orqangizda nima borligini bilish shart emas.

Lekin fizika jihatidan muammo bor: qushlar o'rtasida o'zaro ta'sir yo'q. Qush A Qush B ga javob beradi, lekin Qush B albatta Qush A ga javob bermaydi. Teng va qarama-qarshi reaktsiya yo'q. Boshqa tomondan ta'sir.

Olimlar bunaqa hodisani "o'zaro bo'lmagan o'zaro ta'sir" deb atashadi. Tabiatda bu juda keng tarqalgan — bakteriya koloniyalarida, odamlar to'planishida, hatto tanadagi hujayra guruhlarida ham.

An'anaviy fizika bunaqa vaziyatlar uchun mo'ljallanmagan. Bu qovurma pishirish uchun pishiriq retseptini ishlatganga o'xshaydi.

Oqilona Yechim

Fizik Marin Bukov boshchiligidagi guruh bu muammoni kreativ yondashuv bilan hal qildi.

Ularning yechimi ajoyib. Ular shuni tushundiki, sistemaga "xayoliy hamkorlar" qo'shsa bo'ladi — bu matematik o'rnaklar, haqiqatda mavjud bo'lmasa ham, tenglamalarni ishlaydigan qiladi.

Buni shunday tasavvur qiling: qushlar o'rtasidagi bir tomonlama muloqotni tushunish uchun har bir haqiqiy qush oldiga teskari yo'nalishda harakatlanuvchi xayoliy qushni qo'shasiz. Bu xayoliy qushlar faqat matematika vositasi, haqiqiy qushlar emas.

Ammo ularni qo'yganda, o'zaro ta'sirni nazarda tutgan barcha standart fizika vositalarini ishlatish mumkin bo'lib qoladi.

Bu Nima uchun Muhim?

Faqat "tabiat biz o'ylagandan g'alatiroq" degan fikrdan tashqari, bu bir necha sabablarga ko'ra muhim.

Birinchidan, bu olimlarga biologik sistemalarni yaxshiroq simulyatsiya qilishda yordam beradi. Bakteriya koloniyasi qanday tarqalishini modellashtirmoqchimisiz? Konsertda odamlar qanday harakat qilishini bashorat qilmoqchimisiz? Bu yangi yondashuv simulatsiyalarni aniqroq qiladi.

Ikkinchidan, va bu eng qiziqarli qismi, olimlar endi bu texnika kvant fizikasida yangi kashfiyotlarga olib kelishi mumkinligini o'ylamoqda. Agar zarralar ma'lum sharoitlarda o'zaro bo'lmagan o'zaro ta'sirga ega bo'lsa, bu yangi xulq-atvor shakllarini yaratishi mumkin.

Katta Rasm

Bu voqea menga shuni eslatadi: eng asosiy tabiat qonunlarining ham cheklari bor. Nyuton noto'g'ri emas — uning uchinchi qonuni hali ham ishlaydi. Lekin tabiat murakkab sistemalarda bu qonunni chetlab o'tish yo'llarini topgan. Endi bizda buni tushunish uchun matematik asos bor.

Ba'zan koinot o'z darsliklarida tasvirlangandan ijodkorroq bo'ladi.

Va rostini aytsam, birgina fikr juda chiroyli: kechqurun osmonda yugurib yurgan zarg'aldalar to'plami fizikadagi eng mashhur qoidalardan birini Bekor qilmoqda — va ulardan hech biri buning farkida emas.

Mana bu haqiqiy jamoa bo'lib ishlash!