Quyosh yuzida kashf etilgan yangi sirli girdaplar

Sizga gapiraymi — bu xabar menga shunday ta'sir qoldirdiki, ko'p yillardir o'rganilayotgan osmon jismining ustidan butunlay yangi narsa kashf qilingandek bo'ldi. Dunyodagi eng katta quyosh teleskopi yordamida olimlar Quyosh yuzasida mayda girdaplar — aylanaveruvchi cho'zilmalarni ko'rdilar. Va bu girdaplar haqiqatan ham juda chiroyli.

Dunyodagi Eng Katta Quyosh Teleskopi

Gavdasida — Gavayi orolida joylashgan Daniel K. Inoue Quyosh teleskopi. Bu teleskop haqida nima deyishim kerak? Kichik bir uy kattaligidagi qurilma va u Quyosh yuzasida boshqa teleskoplar orzusiga ham kirmaydigan tafsilotlarni ko'rsata oladi.

Lekin bu kashfiyot faqat teleskopning o'zi bilan bog'liq emas. Bu — kuchli asbob bilan zamonaviy kompyuter modellashtirishining birikmasidir.

Bir qarashda tushuntiraman: topilgan girdaplar 20 kilometr atrofida. Quyosh miqyosida bu — deyarli mikroiqtisodiy ko'rsatkich. Tadqiqotchilar buni shunday taqqoslashdi: 180 kilometr uzoqlikdan bir yevro tangasini ko'rish. Qani endi, siz shunday masofadan qo'shnevingizni ko'rа olasizmi?

Quyosh Yuzasi — Qaynayotgan Katta Qozon

Endi esa eng qiziq qismi. Quyoshning ko'rinadigan yuzasi silliq emas — unda granulalar bor. Bular katta tuzilmalar, inson o'lchamlari bilan aytganda. Har bir granulening kattaligi 500 dan 2000 kilometrgacha yetadi.

Tasavvur qiling: Quyoshga qarasangiz, doimiy ravishda hosil bo'layotgan, yorilayotgan va qayta hosil bo'layotgan minglab pufaklarni ko'rasiz. Ana shu — granulyatsiya.

Granulalar konvektsiya tufayli paydo bo'ladi — issiq plasma quyosh ichkarisidan ko'tariladi, yuzada sovuyadi va qayta pastga tushadi. Bu qozondagi suvning qaynashiga o'xshaydi, faqat "suv" — millionlab daraja issiq plasma, "qozon" esa butun yulduzimiz.

Endi yangi kuzatishlar tufayli granulalar chetida nima sodir bo'lishini ko'rishimiz mumkin. Tadqiqotchilar aylana harakatlari rivojlanadigan chekkali tuzilmalarni — girdapsimon harakatlarni payqashdi. Eng yaxshi taqqoslash: dengiz to'lqinlarining sinishi. Buning ichida qandaydir jozibador tomon bor.

Bu Mayda Girdaplar Quyoshning Energiyani Qanday Saqlashini Tushuntirishi Mumin

Va endi eng qiziqarli qismi boshlanadi. Olimlar bu mayda girdaplar Kelvin-Gelmgolts instabilitallari namunalari bo'lishi mumkin, degan fikrda.

Siz bu hodisani allaqachon ko'rgan bo'lishingiz mumkin — suyuqliklarning turli tezlikda harakatlanadigan joyida to'lqinsimon naqshlar yoki girdaplar hosil bo'ladi. Masalan, shamol suv ustidan esganda. Ikki muhit — havo va suv — harakat tezligining farqi kichik ripplar va girdaplar yaratadi.

Quyoshda ham xuddi shunday, faqat ikki muhit — turli tezliklarda harakatlanuvchi plazma.

Lekin eng qiziqarli tomoni: bu instabilitallar Quyoshning magnit energiyasini qanday bukchayotgani va saqlayotganini tushunishda muhim bo'lishi mumkin. Quyosh magnit maydoni quyosh chaqnalarini, koronal massalar chiqarishini va Yerdagi ajoyib qutb nurlarini keltirib chiqaradi. Ammo biz hali bu magnit energiya qayerdan paydo bo'lishini to'liq tushunmaymiz.

Bu Girdaplar Yetishmayotgan Parça Bo'lishi Mumin

Quyosh magnit maydon chiziqlari burashib, yaylov kabi o'raladi. Bu burilishlar energiyani saqlaydi. Vaqti kelganda, biror narsa yuz beradi va energiya magnit qayta ulanish — magnit maydon chiziqlarining sindirib, qayta joylashishi va energiya chiqarishi bilan chiqariladi.

Ammo bu burilishni nima boshlaydi? Bu hali javobsiz savol. Va mana shu yerdan yangi kashf etilgan plasma girdabi yordamga kelishi mumkin. Tadqiqotchilar bu girdaplar magnit maydon yetarli kuchli bo'lgan har bir yerde doimiy ravishda paydo bo'lishini payqashdi. Ular granulalar chetida doimiy aylansa, magnit maydon chiziqlarini ham aylantirib turishi mumkin — xuddi soqqa aylantirgandek.

Bu shunga o'xshaydiki, hovuzdagi kichik doimiy to'lqinlar aslida ostidagi parvizini sekinlik bilan aylantirayotgan ekan, siz esa bundan bexabar edingiz.

Bizga Yerdagi Hayotga Nima Uchun Muhim

Siz: "Menga Quyoshdagi kichik girdaplardan nima?" deb so'rashingiz mumkin. To'g'ri savol. Mana javob:

Quyoshning magnit faolligi taxminan 11 yillik siklga ega va bu sikllar bizga real ta'sir qiladi. Quyosh bo'ronlari sun'iy yo'ldoshlar, elektr tarmoqlari va hatto GPS tizimlarini buzishi mumkin. Quyoshning magnit ramkasi shunchalik tez o'zgarishini tushunsak, kosmik ob-havoni aniqroq bashorat qila olamiz.

Hozirgi modellar quyosh yuzasidan atmosferaga magnit maydonlar qanday qilib tez ko'tarilishini tushuntira olmaydi. Yangi kashf etilgan girdaplar aynan shu yo'qolgan mexanizm bo'lishi mumkin — doimiy ravishda magnitlangan plazmani aralashtiradi va yuqoriga chiqarishga yordam beradi.

Xulosa

Asrlar davomida Quyoshni o'rgangan bo'lsak-da, uning yuzasida sodir bo'layotgan butunlay yangi narsani topdik. Mening fikrimcha, bu juda xotirjam qiladigan va juda qiziqarli voqea.

Meni eng hayratlantiradigan narsa shuki, bu girdaplar allaqachon u erda — quyosh yuzasida aylanayotgan bo'lishi mumkin. Bizda ularni ko'rish uchun to'g'ri asboblar yo'q edi, xolos.

Bu sizni ham o'ylantiradimi: yana nimadir ko'z oldida yashiringan, faqat yaxshiroq texnologiya kutib turgandir?

Keyingi marta Quyoshga qarasangiz (buni to'g'ridan-to'g'ri qilmang, iltimos!), uning porlab turgan yorug'ligi ostida zo'r, to'xtovsiz o'zgarib turgan bir dunyo borligini unutmang. Va endi biz bilamiz — uning yuzasida kichik girdaplar raqsa boradi, texnologiyamizga ta'sir qiladigan kosmik ob-havoni shakllantirishda muhim rol o'ynaydi.