Yadro Fojeasida Hayot Topdi — Va Bu Qo'rg'oshinlarni Davolashda Yordam Berishi Mumin

Sizga g'alati bir voqeani aytaman.

1986-yilda Ukraina hududidagi Chernobyl atom elektr stansiyasi portladi — bu tarixdagi eng yirik yadro halokati edi. Ofat minglab kvadrat kilometrlarni ifloslantirdi, yuz minglab odamlarni joylashishga majbur qildi va ko'plab mutaxassislar asrlar davomida bu yerlar quruq cho'llga aylanadi, deb hisoblashdi.

Ammo rostdan ham bo'lgan narsa boshqacha bo'ldi: hayvonlar bu yerga ko'chib kela boshladi.

Odilar yo'q — ovchilar yo'q, ularni haydab chiqaradiganlar yo'q, yashash joylarini vayron qiladiganlar yo'q. Shu sababli Chernobyl chegaralangan zonasida (bu yerda odamlar yashamaydigan hudud) hayvonlar soni keskin oshdi. Buni men emas, olimlar aytmoqda — bu hududdagi bo'rilar soni yaqin Belorussiyadagi himoyalangan hududlarga qaraganda atigi yetti baravar ko'p. Yetti baravar! Bu yer odamlar tufayli yo'q qilingan emas, aksincha — g'ayrioddiy, rejalashtirilmagan qo'riqxona bo'lib qoldi. Hayvonlar faqat tirik qolmayapti, balki Yer yuzidagi eng radiatsiyali muhitlardan birida rivojlanmoqda.

Bu o'zi ham hayratlanarli. Ammo eng qiziqarli tomoni shundaki, bu bo'rilar allaqachon ko'z oldimizda o'zgarayotgan bo'lishi mumkin.

Olimlar Guruhi

Princeton universiteti biologlari, Cara Love boshchiligidagi jamoa, yillar davomida Chernobyl bo'rilari ustida izlanish olib bordi. Ular bu hayvonlarni o'rganishda juda chuqur ketdi — 2014-yilda bo'rilarga maxsus rashklаr o'rnatishdi. Bu rashklаr ularning joylashuvini va qancha radiatsiya olayotganini ham kuzatib bordi.

Natijalar esa chindan ham hayratlanarli edi.

Bu bo'rilar insoniyat uchun yadro inshootlarida belgilangan xavfsiz dozadan olti baravar yuqori radiatsiyada yashayapti. Har kuni ular shuncha nurlanish oladiki, ko'pchilik sutemizuvchilar kasal bo'lishi kerak edi.

Ammo ular kasal bo'lmayapti. Hech bo'lmaganda, kutganlaridek emas.

Bu Bo'rilar ichida nima sodir bo'lyapti?

Jamoaning "Molecular Ecology" jurnalida chop etilgan oxirgi tadqiqoti bo'rilar qoni, immunitet hujayralari va genetik materialini o'rgandi. Va topilmalar shuni ko'rsatdiki, bu hayvonlar jiddiy biologik o'zgarishlarga uchragan.

Bo'rilar oq qon hujayralarining tarkibi o'zgargan, gen ifodasi namoyon bo'lishi boshqacha. Bu o'zgarishlar atrofidagi toza hududlarda yashovchi bo'rilarilarnikidan farq qiladi. Eng muhimi — Chernobyl bo'rilari ichida eng tez rivojlanayotgan genetik mintaqalar sutemizuvchilarda saraton immuniteti va o'simtalarga qarshi javobgarlikda muhim rol o'ynaydigan genlar atrofida to'plangan.

Ya'ni, bu bo'rilar saratonga qarshi kurashishga moslashayotgan bo'lishi mumkin.

Bu yerda ehtiyot bo'lish kerak — bu hali "bo'rilar saraton kasalligiga qarshi himoyalangan" degani emas. Tadqiqotchilar buni "ehtimoliy seleksion" deb atayapti — ya'ni "bu yerda biror narsa ro'yob ketayotganiga ishonchimiz komil, lekin hali aniq tushunmayapmiz". Ular bu bo'rilar saraton kasalligiga qarshi to'liq himoyalangan, deyishmagan. Ammo genetik signallar aniq bor va ular qiziq yo'nalishga ishora qilmoqda.

Bu Nima Uchun Inson Tibbiyotida Muhim?

Va bu yerda ishlar juda katta bo'lishi mumkin.

Tadqiqotchilar o'z ishini ilmiy fantastikaga o'xshash savol atrofida qurishgan: agar bu bo'rilar doimiy radiatsiyaga qanday moslashayotganini tushunsak, bu bilim bir kun kelib insonlarda saratonni davolashda yordam bera olarmikan?

Keling, fikrlashing. Bu hayvonlar ko'pchilik jonzotlarni og'ir kasal qiladigan radiatsiya darajasida yashayapti va ularning tanalari saraton keltirib chiqaradigan ta'sirlarga dosh berish usullarini rivojlantirayotgan bo'lishi mumkin. Agar bu genetik o'zgarishlarni — qanday biologik mexanizmlar ishlamoqda — aniqlay olsak, bu bilimni yangi davolash usullariga aylantirishimiz mumkin.

Bu majburiy natija emas va olimlar bu haqda ko'p va'da bermayapti. Ilm shunday ishlaydi. Ammo bu haqiqatan qiziq imkoniyat va Chernobyl chegaralangan zonasini ekologik fojea emas, balki tasodifiy laboratoriya deb hisoblashga majbur qiladi.

Ekologik Fojeadagi Ijobiy Tomon

Chernobyl yillar davomida falokat sifatida ko'rildi. Va hech shubhasiz — bu shunday edi ham. Inson azob-uqubatlari, ko'chmanchilik, omon qolganlarning uzoq muddatli salomatlik muammolari — bular haqiqiy fojealar va ularni yengillashtirish kerak emas.

Ammo chegaralangan zonada sodir bo'layotgan narsalarda bir xil umidborlik bor. Odamlar tark etgan hudud bir zumda gullab-yashnagan ekotizimga aylandi. Va shu ekotizim ichida evolyutsiya real vaqtda sodir bo'layotganga o'xshaydi — bu esa insoniyatning eng so'ng'i kasalligi — saraton — ga qarshi kurashda bizga yo'nalish ko'rsatishi mumkin.

Chernobyl bo'rilar faqat omon qolganlar emas. Ular bizga saraton davolashning kelajagini ko'rsatayotgan bo'lishi mumkin.

Buni avval ham aytganman, yana ham aytaman: tabiat cheksiz ajablanarli. Eng dushman muhitlarda ham hayot o'z yo'lini topadi, moslashadi, davom etadi va bizni hayratda qoldiradi. Va ba'zan shu moslanishlar muammoni keltirib chiqargan turga o'zi yordam beradi.

Agar bu syujet burilishi emas, men nima ekanini bilmayman.