Tarih Bize Yalan Mı Söyledi? Helvetliler'in Gizli Bağımsızlığı

Roma İmparatorluğu'nun Avrupa'yı fethederken herkesin kültürünü yok ederek İtalyan tarzında bir imparatorluk kurduğunu öğrenmiştik okulda. Ama İsviçre Alpleri'nde gömülü kalan bir tarih var ki, bu öğrettiğimiz hikayeyi tamamen değiştiriyor.

Columbia Üniversitesi'nde çalışan tarihçi John Ma bir araştırma yayınladı. Helvetliler denilen bir topluma bakıyor ve soruyor: İyi de ya bu insanlar Roma tarafından asıl manada "fethedilmemişler mi?" Yazılı olarak Roma'nın parçasıydılar ama gerçek işleri kendiler yürütüyorlarmış. Kendi ordusu, kendi yönetimi, askerlerine maaş ödeyen kendi hazineleri vardı.

Deliller Nerede?

Şu ana kadar arkeologlar İsviçre'de kazı yapıp Roma döneminden şeyler bulunca "işte, burası Roma'nın asker üssü" diye geçip gidiyorlarmış. Hukuk öğrenciye kadar mantıklı değil mi? Ama Ma aynı buluntulara farklı açıdan bakıyor: ya Romalılar burada hiç kumanda etmiyorlarmış?

Söylentisinden çok somut şeyler var:

Eski Roma kayıtları: Tacitus adlı bir tarihçi, milattan sonra 69 yılında bir savaştan bahsediyor. Helvetliler bir kaleyi kendi askerlerine savunturmular. Hatta Romalılar Helvetli askeri birliğine ayrılan parayı ele geçirmeye çalışmışlar. Bu, Helvetlilerin kendi ordusunu finansal olarak bağımsız tuttuğunun ipucu.

Gerçek hazine: 1948'de bir mezardan çıkan şey garip değil değil. Silahlar, askeri donanım ve para dolu bir sandık. O paraların askerlerine maaş ödemek için kullanıldığı anlaşılıyor. Böyle bir birikim, yerel bir yönetimin sofistike bir sistem kurduğunu gösteriyor.

Stil değişimi zamanı: Helvetliler zamanla Roma tarzı silah ve kıyafet giymeye başlamışlar. Roma'nın kılıçları, kemerleri, hepsi. Ama önemli olan nokta şu: birinin giysisini takmak, onun vatandaşı olmak anlamına gelmiyor. İsviçrelinin saat takmış diye İsviçreli mi oluyor? Hayır. Burada da aynı şey olmuş.

Anlatılmayan Hikaye

Ma'nın iddiası Roma tarihi açısından çıldırtıcı bir şey söylüyor: imparatorluk her zaman yukarıdan aşağıya kurulan baskıcı bir sistem değilmiş. En azından Gaul'da (bugünkü Fransa ve İsviçre), civitates denilen yönetim bölgeleri vardı. Bunlar eski Kelt kabilelerine dayanıyordu. Roma buraya gelip her şeyi yok etmedi. Asıl işi yapmasına izin verdi.

Helvetliler Roma içinde "devletmiş gibi" davranabiliyorlarmış. Yapabilecekleri işler:

• Kendi ordusu kurmak
• Askerlerini silahlandırmak
• Para vermek
• Savunma kararları almak
• Yönetim işlerini kendileri yürütmek

Roma "işte siz artık bizim kolonimizsiniz" diye gelip konuşmamış. Bunun yerine "biz büyük imparatorluk, siz devam edin yönetmeye, ama sorun çıkarmayın" demiş.

Fetih Eğer Fetih Değilse Ne Oluyor?

Bu araştırmanın en ilginç yanı imparatorluğu anlayış biçimimizi değiştirmesi. Biz imparatorlukları her şeyi yok eden, kırıp döven kuvvetler sanıyoruz. Helvetliler başka bir senaryo gösteriyor: Roma bazen var olan güç yapısını koruyup onunla anlaşmayı tercih etmiş. Yeniden inşa etmek yerine çalıştıran sistemi bırakmış.

Helvetliler kendi hazinesinden askerlerine para veriyorlar, bağımsız kararlar alıyorlar, kimliğini koruyor. Ama tarihçiler "işte fethedilmiş toplumlar" diye yazıyor çünkü yazılı olarak Roma'nın altındaydılar.

Bir ülkenin federasyona katılıp kendi ordusunu, vergisini ve yasalarını tutmasına benziyor bu. Öyleyse bu ülke gerçekten fethedildi mi? Yoksa kendine çok yarayan bir ortaklık mı?

Neden Şimdi Çok Önemli?

Bu araştırma Roma'yı çok daha akıllı ve esnek bir sistem olarak gösteriyor. Kaba ve standart bir işgal modeli yerine, Roma yerel topluluklara biraz özerklik vermenin herkes için işleri daha iyi yaptığını anlamış.

Ma'nın bulgusu ayrıca şöyle bir şeyi ima ediyor: Helvetliler tek başına değillerdir muhtemelen. Arkeolojik kayıtlarda Roma içinde benzer şekilde bağımsız kalan onlarca hatta yüzlerce toplum varsa çıkabilir. Sadece henüz doğru soruları sormadık.

Helvetliler bize basit bir ders öğretiyor aslında: tarih kitaplarındakinden daha karmaşık. Zaman zaman "fethedilen" insanlar aslında fethedilmemişler. Sadece güçlü komşularının modasına uymuşlar, bağımsızlıkları ise rahat bir şekilde saklı tutmuşlar.

Bunu yapabilmek de, açıkçası, oldukça zekice bir hamle.