Coś, co może cię zaskoczyć: więcej drzew nie zawsze oznacza więcej ptaków

Słuchaj, wiem jak to brzmi. Drzewa mają być dobre dla przyrody, prawda? No więc nie do końca. Albo raczej — nie dla wszystkich.

Rolnicy i ich dylemat

Od dziesięcioleci rolnicy sadzą rzędy drzew nazywane pasami ochronnymi. Chronią one uprawy przed wiatrem, ograniczają erozję gleby i — przynajmniej w teorii — tworzą dom dla ptaków i innych zwierząt. Programy ochrony środowiska na całym świecie promują tę praktykę.

Ale naukowcy z Uniwersytetu w Hiroszimie postanowili przyjrzeć się bliżej, co te pasy ochronne faktycznie robią. W bardzo konkretnym miejscu: rolniczych terenach podmokłych, a konkretnie — polach ryżowych.

Wyniki? Szczerze mówiąc, mocno mnie zaskoczyły.

Zespół badawczy skupił się na terenach wokół jeziora Kahokugata w środkowej Japonii. To ważny punkt na trasie wędrownej dla ptaków lecących szlakiem wschodnioazjatycko-australijskim. W tym regionie odnotowano prawie 300 gatunków ptaków. Sporo, prawda?

Gdzie jest haczyk?

Otóż badacze odkryli, że pasy ochronne faktycznie tworzą siedliska dla niektórych ptaków — tych, którzy lubią krzaki i skraje lasów. Problem w tym, że drastycznie zmniejszają populacje ptaków, którzy potrzebują otwartych przestrzeni.

Chodzi o spadek aż o 70% liczebności ptaków łąkowych w pobliżu rzędów drzew w porównaniu z obszarami oddalonymi o jak kilometr. Siedemdziesiąt procent! To nie jest mała różnica — to poważny trend.

Dlaczego tak się dzieje?

Wyobraź sobie pasy ochronne jako ściany. Ptaki, które rozwijają się na otwartych mokradłach i łąkach, potrzebują widoczności, żeby wypatrzeć drapieżniki. Potrzebują przestrzeni do żerowania. Potrzebują konkretnej struktury roślinności, której zwyczajnie nie ma przy gęstych szeregach drzew.

Kiedy stawiasz rzędy drzew, tak jakbyś budował bloki w środku Cichego, pustosznego pola. Nikt nie chce tam mieszkać.

Naukowcy podejrzewają też, że pasy ochronne mogą zwiększać ryzyko ataku drapieżników. Więcej drzew to więcej miejsc do siedzenia dla jastrzębi. Więcej kryjówek dla węży i szopów.

Dlaczego pola ryżowe są takie ważne?

Rice paddies i podobne rolnicze mokradła to nie tylko tereny uprawne. To zastępcze ekosystemy dla niezliczonych gatunków ptaków — w tym wielu wędrownych ptaków wodnych, których naturalne siedliska zostały zniszczone lub zdegradowane na całym świecie.

Te sztuczne mokradła stały się schronieniem. Ale to delikatne schronienia. I sadzenie drzew bezmyślnie może fundamentalnie zmienić to, jakie gatunki są w stanie tam przetrwać.

Co z tego wynika dla ochrony przyrody?

Główna badaczka, Masumi Hisano, mówi wprost: musimy dokładnie przemyśleć, GDZIE i JAK sadzimy drzewa. Rolnictwo przyjazne bioróżnorodności to nie tak proste jak "więcej drzew = lepiej". Chodzi o równowagę.

To nie znaczy, że powinniśmy przestać sadzić drzewa w ogóle — to byłoby wylanie dziecka z kąpielą. Pasy ochronne pomagają niektórym gatunkom. Ale programy ochrony muszą brać pod uwagę CAŁĄ społeczność ptaków, nie tylko te gatunki, które lubią drewno.

Może odpowiedzią jest przemyślane planowanie. Zostawianie pewnych obszarów otwartych jako stref buforowych. Tworzenie mozaikowego krajobrazu zamiast całkowitego pokrycia drzewami. Chodzi o to, żeby dać szansę zarówno "ptakom drzewnym", jak i "ptakom otwartych pól".

Szerszy obraz

Szczerze? Uważam takie badania za orzeźwiające. Przypominają nam, że dbanie o środowisko nie jest czarno-białe. Rzadko istnieje jedna "właściwa" odpowiedź, która działa dla każdego gatunku i każdego krajobrazu.

Czasem najlepsze, co możemy zrobić, to się zatrzymać, zadawać więcej pytań i powstrzymać pokusę nadmiernego upraszczania złożonych systemów ekologicznych. Ptaki — wszystkie, od tych lubiących skraje lasów po fanów rozległych prerii — liczą na to, że zrobimy to dobrze.