telomer va melanoma haqida nimani bilish kerak?

telomerlari — hujayralaringizdagi himoya qalpoqlari

Sizning tanangizda millionlab hujayralar kuniga bir necha marta bo'linadi. Har bir bo'linishda esa bir muammo yuzaga keladi — xromosomalarning uchidagi telomer deb ataladigan himoya qismlari qisqaradi.

Xromosomalarni ipak kabi tasavvur qiling. Iplarning uchlari sizilishdan saqlanishi uchun maxsus himoya qismlari bor — telomerlari ham shunday vazifa bajaradi. Faqat ular har bir bo'linishda ozgina kaltaqayib boradi.

Qachonki telomerlar haddan tashqari qisqa bo'lib qolsa, hujayra endi bo'linolmaydi. U dam olish rejimiga o'tadi va oxir-oqibat nobud bo'ladi. Bu aslida yaxshi narsa — organizm shu tariqa noto'g'ri ishlaydigan hujayralardan xalos bo'ladi.

melanoma — eng xavfli teri saratoni

Mana shu yerda ishlarning qiziq tomoni boshlanadi.

Saraton hujayralari boshqaruvdan chiqib ketgan bo'ladi, ammo ular cheksiz bo'lishi mumkin emas. Saraton hujayrasi doimiy bo'lib qolish uchun telomerlarini uzun tutishi kerak. Ko'pchilik saraton turi buni qila olmaydi — bu ular uchun eng katta to'siq hisoblanadi.

Melanoma — eng xavfli teri saratoni — bu muammoni deyarli eng yaxshi hal qilgan. Uspelarning telomeralari g'ayrioddiy darajada uzun. Ammo kimsa aniq bilmas edi — buni qanday qilib qilyapti?

noma'lum qism — TPP1

Olimlar allaqachon bilishardi: melanoma holatlarining qariyb 75 foizida TERT genida mutatsiyalar bor. Bu gen telomeraza fermentini ishlab chiqaradi — u telomerlarni tiklab turadi.

Ammo shu yerd muammo bor edi. Tadqiqotchilar laboratoriyada TERT mutatsiyasini normal pigment hujayralariga qo'shganda, haqiqiy melanomalardagi kabi uzun telomerlarni hosil qila olishmadi. Demak, yana bitta narsa ishtirok etayapti.

Pittsburg universiteti olimlari bu sirni ochdilar: melanoma hujayralarida TPP1 genida ham mutatsiyalar bor ekan.

TPP1 — kashfiyot yulduzi

Bu mutatsiyalar TERTnikiga o'xshab ketadi. TPP1 o'zgartirilganda, organizm bu oqsildan ko'proq ishlab chiqaradi. TPP1 esa telomeraza faolligini oshiradi.

Xulosa shu: TERT mutatsiyalari telomerazani ko'proq yaratadi, TPP1 mutatsiyalari shu telomerazani yanada kuchliroq qiladi. Ikkovi birga ishlaganda — melanoma hujayralarining freakishly uzun telomeralari hosil bo'ladi.

bu davolash uchun nimani anglatadi?

Eng muhimi shuki, bu ikki gen mutatsiyasi — TERT va TPP1 — faqat melanomaga xos. Boshqa saraton turlarida bunday kombinasiya deyarli uchramaydi.

Bu degani, ushbu ikki gen yangi dorilar uchun nishon bo'lishi mumkin. Agar olimlar ushbu telomer-tiklash tizimiga ta'sir qiluvchi dorilar yarata olsa, melanomani to'xtatish mumkin bo'ladi.

yakuniy fikr

Bizning hujayralarimizda sog'lom bo'lish uchun mo'ljallangan qarish va o'lish dasturlari bor. Saraton hujayralari esa bu dasturlarni chetlab o'tishni o'rganib olgan hackerlarga o'xshaydi.

Fan ajoyib narsa. Ba'zan eng katta kashfiyotlar "nimani qo'shimcha bor?" deb so'rashdan boshlanadi.