Saraton va mutatsiyalar: Olimlar nima uchun qiynalmoqda?
Odatda biz o‘ylaymizki, saraton haqida qancha ko‘p bilib olsak, uni davolash ham shuncha osonlashadi. Lekin haqiqat boshqacha. Olimlar endi saraton hujayralaridagi minglab mutatsiyalarni aniqlay olishadi. Lekin har bir mutatsiyaga alohida dori yaratish imkonsiz ishga aylandi.
Yagona nuqta nazariyasi
Yangi tadqiqotda olimlar qiziqarli narsa topishdi. Turli xil mutatsiyalar bir-biridan butunlay farq qilsa-da, ular hujayra ichidagi bir necha muhim nuqtalarga ta’sir qiladi. Bu yo‘llar kabi: ko‘p yo‘llar bor, lekin ular oxir-oqibat bitta katta yo‘lga ulanadi.
Bu degani, har bir mutatsiyani alohida to‘xtatish o‘rniga, asosiy nazorat nuqtalarini topib, ularga ta’sir qilsak, butun muammoni hal qilish mumkin.
Yangi vosita: PerturbFate
Tadqiqotchilar bu g‘oyani sinab ko‘rish uchun maxsus vosita yaratishdi. Ularning asosiy yutug‘i esa bu vosita bo‘ldi. Bu vosita bitta hujayrada bir vaqtning o‘zida uchta narsani kuzatadi:
- Qaysi genlar faollashayapti
- DNK qanday tashkil topayapti
- Vaqt o‘tishi bilan o‘zgarishlar
Ular 300 mingdan ortiq hujayrani sinab ko‘rishdi. Bu orqali har bir mutatsiya qanday yo‘l bilan ishlayotganini aniqlashdi.
Melanoma ustida sinov
Olimlar melanoma saratoni ustida sinov o‘tkazdilar. Oldinroq 143 ta gen melanoma dorisi Vemurafenibga qarshi chidamli bo‘lishiga bog‘liq deb topilgan edi. Endi ularga bu 143 ta genni alohida o‘chirib, natijani kuzatishdi.
Natija shuni ko‘rsatdiki, har xil genlar oxir-oqibat bitta yo‘lga ulanib, hujayralarni doriya chidamli holatga olib kelardi. Bu degani, 143 ta alohida dori kerak emas. Faqat bitta asosiy yo‘lni to‘xtatish kifoya.
Bu boshqa kasalliklarga ham tegishli
Bu nazariya faqat melanoma uchun emas. Olimlar boshqa saraton turlariga ham, hatto Parkinson va Altsgeymer kabi kasalliklarga ham shu tamoyilni qo‘llash mumkin deb hisoblaydilar.
Keyingi qadamlar
Bu tadqiqot hali laboratoriya sharoitida sinab ko‘rilgan. Insonlarda sinov o‘tkazish uchun hali uzoq yo‘l bor. Lekin g‘oya oddiy va kuchli: murakkab muammolarni murakkabroq usullar bilan hal qilish o‘rniga, asosiy nazorat nuqtalarini topib, ularga ta’sir qilish kerak.