Bilim Kristal Takıntısıyla Buluşunca
Bir araştırmacı olduğunuzu düşünün. Kristaller üzerinde çalışıyorsunuz ve parlak kuvars örneklerini bir grup şempanzeye göstermeye karar veriyorsunuz. Zararsız görünüyor değil mi? Dr. Juan Manuel García-Ruiz, şempanzelerin de tıpkı pencere kenarında şifa taşları biriktiren insanlar kadar kristal delisi olabileceğini zor yoldan öğrendi.
Belki de tarihin en sevimli bilimsel hırsızlığında, İspanya'daki bir rehabilitasyon merkezindeki şempanzeler kristallara o kadar takıntılı hale geldi ki kristalleri çaldılar ve geri vermeyi reddettiler. Büyük bir kristali geri almak için dağlar dolusu muz ve yoğurtla müzakere yapmak zorunda kaldılar. Küçük olanlar mı? Hâlâ kayıplar, muhtemelen bir şempanzenin gizli zulasında duruyor.
Büyük Kristal Operasyonu
Deney kurulumu çok basitti. Araştırma ekibi bir kaideye ayak boyu kuvars kristali, diğerine de benzer boyutta kumtaşı koydu. Deneye 2001: Uzay Yolu Macerası filmindeki gizemli nesneye atıfla "Monolit" adını verdiler. Bu tür inek referanslar bilim insanlarını daha da sevmemi sağlıyor.
Sonrasında tam bir kaos koptu. Şempanzeler sıradan taşı hiç umursamadan kristale bayıldılar. Manuela adlı alfa dişi kristali kaidesinden söktü ve o andan sonra kristal grubun gözünden hiç düşmedi.
En sevdiğim kısım şu: Yvan adlı 50 yaşındaki erkek şempanzenin kristali eline alıp tırmanırken, lahana yerken taşıdığı görüntüler var. Kristali elleri ve ayakları arasında geçiriyor, sanki akrobatik bir koleksiyoncu gibi. Bu sizi gülümsettmiyorsa başka hiçbir şey gülümsetmez.
Sadece Parlak Nesne Sendromu Değil
Bu durumu sıradan "vay parlak şey!" davranışı sanabilirsiniz ama araştırmacılar daha derin bir şey fark etti. Küçük kristalleri normal çakıl taşları arasına saçtıklarında, şempanzeler kristalleri lazer hassasiyetinde ayıkladı. Rastgele güzel nesneler kapışmıyorlardı, bu özel nesnelere özel bir ilgi duyuyorlardı.
Daha da ilginç olan şu: Şempanzeler kristalleri eski altın arayıcıları gibi gözlerine yakın tutup ışıkta çevirerek dikkatle inceliyordu. Bir araştırmacı, Yvan'ın gecelediği saman yatağında kristali sıkıca kavradığını gördü. Bu ciddi bir bağlılık.
Bu Neden Önemli (Sevimli Olmasının Ötesinde)
İşte bilimsel açıdan asıl ilginç nokta buraya geliyor. Dr. García-Ruiz'in akıl uçurucu bir teorisi var: kristaller erken insanların soyut düşünce ve geometri geliştirmesine yardım etmiş olabilir. Gerekçesi? Kristaller "doğadaki tek Öklid nesnesi" - organik, düzensiz şekillerin hâkim olduğu dünyada mükemmel geometrik formlar.
Düşünün: Erken dönem insan olarak bu doğal geometrik formlarla karşılaştığınızda aklınız durmaز mıydı? Belki atalarımızın kristal hayranlığı sadece güzellikleriyle ilgili değil, yapılarındaki temel farkı kavramakla ilgiliydi.
Arkeolojik kanıtlar, insanların en az 700 bin yıldır kristal topladığını gösteriyor. Bunları alet veya süs eşyası yapmıyorlardı. Sadece... saklıyorlardı. Tanıdık geliyor mu?
Büyük Resim
Tabii herkes "kristaller geometriyi icat etti" teorisine kolay kolay atlayacak durumda değil. Diğer uzmanlar, insanlarla yaşamış kurtarılmış şempanzelerle yapılan küçük bir çalışmadan fazla sonuç çıkarılamayacağını söylüyor. Haklılar - davranışları özel geçmişlerinden etkilenmiş olabilir.
Yine de bu kristal takıntısının sandığımızdan daha derin olma ihtimali beni büyülüyor. İster antik insanlar, ister modern kristal meraklıları, ister hazine gibi kuvars biriktiren şempanzeler olsun, bu nesnelerin ilkel düzeyde bize hitap eden bir yanı var.
Sırada Ne Var?
Dr. García-Ruiz bu deneyi vahşi şempanzelerle yapmak istiyor. Bu hem heyecan verici hem de biraz korkutucu. İnsan müzakereleri konusunda hiç deneyimi olmayan ve muz rüşvetlerini kolayca kabul etmeyecek şempanzelerden kristal almayı hayal edin.
Bu araştırmada en çok sevdiğim şu: merak ve güzellik hayranlığının sadece insana özgü özellikler olmadığını hatırlatıyor. Kristallere olan sevgimiz - ister şifa özellikleri, ister tartışılmaz güzellikleri için olsun - bizi sandığımızdan çok daha eski ve temel bir şeyle bağlıyor olabilir.
Bir dahaki sefere biri arkadaşınızın kristal koleksiyonuna gözlerini devirdiğinde şunu hatırlayın: en yakın hayvan akrabalarımız bile onları biriktirmeye değer buluyor. Bazen en "bilim dışı" insan davranışlarının en derin evrimsel kökleri vardır.