Oyga Tegadigan Daraxt Haqida

G'alati Nom

Tayvanda shunday daraxt bor ki, mahalliy Rukai qabilasi unga "Oyga tegadigan daraxt" deb atashgan. Aslida bu nom ham kamlik qiladi deb o'ylayman.

2023-yilda olimlar ushbu oroldagi — va butun Sharqiy Osiyodagi — eng baland daraxtni topishdi. U 84.1 metr balandlikdagi Tayvaniya qarag'ay bo'lib, millionlab yillar davomida yashab kelgan qadimgi igna bargli daraxt turi. Bu 25 qavatli binoga teng. O'rmon ichida. Shunchaki o'sib turibdi.

Lekin menga eng qiziqarli jihat boshqacha: bu mashhur sayohat joyi emas edi. Bu daraxt hamma joyda bekitilgan holda yashirin edi va uni topish uchun olimlar, chang'ichi sportchilar va oddiy odamlar deyarli o'n yil birga ishladi.

Tayvan: Tabiat Qaerga Qarab Ketgan

Katta daraxtlarni qidirmasdan oldin, nega bu orol shunday o'ziga xos ekanini tushuntiray.

Shveysariya o'lchamidagi bu orol — yer yuzidagi eng boy ekotizimlardan biri. Bu yerda 3000 metrdan baland 258 ta cho'qqi bor. Dengiz sathidan boshlab issiq tropik o'rmonlardan tortib, eng baland cho'qqilardagi sovuq alp dashtlarigacha. Orarning 60 foizi hali o'rmon bilan qoplangan — taxminan 950 million daraxt.

20-asrning ko'p qismida sanoat qidiruvchilik ishlari Tayvanning asosiy o'rmonlarini yeb bitirdi. Lekin eng tik va qiyin yerlar — tabiiy qal'a bo'lib, ayrim yosh o'rmon qismlarini asrab qoldi. Shu bekitilgan burchaklar ming yildan oshiq turgan qadimgi daraxtlar uchun oxirgi panoh bo'ldi.

Daraxt Ovchilari

2014-yildan boshlab "Tayvan Daraxt Ovchilari" guruhi ushbu orolning eng ajablanarli daraxtlarini qidirish, o'lchash va hujjatlashtirish bilan shug'ullana boshladi. Ularning jamoasi hayratlanarli: professional daraxt chiqishchilar, ekologlar, geologlar va masofaviy zondlash mutaxassislari birga ishlaydi.

Ularning birinchi muvaffaqiyati 2014-yilda bo'ldi. Ular "Chilan Uch singlisi" nomli mashhur gigant Tayvaniya qarag'aylarini o'rgandilar. Mahalliy aholi bu daraxtlarni avlodlar davomida bilgan, lekin hech kim ilmiy jihatdan o'lchamagan edi. Olimlar asbob-uskunalarini chiqarganda, uchtadan eng balandi 69.3 metr balandlikda ekanligini aniqladilar — tanasi deyarli uch metr kenglikda.

2017-yilda Avstraliyadan professional chang'ichi sportchilar bu Uch singlisini suratga oldi va dunyo birdaniga Tayvanning yashirin gigantlariga e'tibor qaratdi.

Nega Eng Baland Daraxtni Topish Bunday Qiyin

Siz o'ylashingiz mumkin: Sharqiy Osiyodagi eng baland daraxtni topish oson bo'lishi kerak. Faqat tepaga qaraysan, xolos, to'g'rimi?

Ha, agar shunday oson bo'lsachi.

Muammo shundaki, yosh o'rmonlar nihoyatda zich. Bir necha qavatli shox-shabbalar yashil labirint hosil qiladi va yerdan ko'z bilan baho berish katta xatolarga olib kelishi mumkin. Katta Maxluq ko'li yaqinidagi ekspeditsiyada — joy mahalliy xalqlar uchun muqaddas hisoblanadi — tadqiqotchilar 80 metr atrofida deb hisoblagan daraxtga chiqdilar. Natija: atigi 71.7 metr.

Yerdan qaralganda hamma narsa不言而喻 baland ko'rinadi. Lekin qaysi daraxt eng baland ekanini qanday bilasiz, quando barchasi bir xil osmon uchun kurashayotganida?

LiDAR: Osmondagi Lazer Ko'zlar

Jamoa yangi yondashuv kerakligini tushundi. 950 million daraxtni tog'lar va chuqurliklarda qidirish an'anaviy usullar bilan mumkin emas edi.

Shunday qilib, ular Milliy Cheng Kung universitetidagi masofaviy zondlash mutaxassislari bilan hamkorlik qilib, LiDAR texnologiyasidan foydalana boshladilar.

LiDAR — agar siz bunga qiziqsangiz — ajoyib narsadir. Oddiy qilib aytganda, samolyotga lazer skanerni o'rnatgasiz, o'rmon ustidan uchib, millionlab lazer impulslarini yerga qarasiz. Har bir impul'sning qaytish vaqtini o'lchab, tizim yer yuzasi va — eng muhimi — alohida daraxtlarning balandligini taxmin qiladigan 3D model yaratadi.

Bir zumda, choyshab ichidagi ingichka ignani izlash singari tuyulgan narsa nazariy jihatdan amalga oshiriladigan bo'ldi.

Fuqarolar Ilmi Qahramonlari

Va bu yerda hamma qiziqarli bo'la boshlaydi.

LiDAR bilan ham muammo bor edi. Tayvan relyefi shunchalik tik va notekis ediki, avtomatlashtirilgan dastur doimiy xatolarga yo'l qo'ydi — ayniqsa qoyalar yoki keskin balandlik o'zgarishlari yaqinidagi daraxtlarni ularning haqiqiy balandligidan ancha balandroq deb aniqlardi.

Qancha xato? Avtomatik tizim belgilagan daraxtlarning 93 foizini noto'g'ri aniqladi.

Mana shunda yuzlab oddiy tayvanlik fuqarolar yordamga keldi. 2020-yildan boshlab ular LiDAR tasvirlerini ko'rib, noto'g'ri nomzodlarni chiqarib tashlashda tadqiqotchilarga yordam berdi. Ma'lum bo'ldiki, odamlar algoritmlardan ko'ra yaxshiroq — "daraxt" aslida faqat qoya qirrasi ma'lumotlar bilan o'ynayotganini farqlashda.

2022-yil oxiriga kelib, bu fuqarolar ilmi armiyasi "Tayvan Gigant Daraxt Xaritasi"ni yaratdi — 65 metrdan baland 941 ta daraxtni hujjatlashtirdi.

Hayotdagi Kashfiyot

2023-yil yanvarida, Xitoy Yangi yili bayramida, jamoa oxirigacha "Osmon Qilichi" laqabli daraxtga yo'l oldi — bu Tayvaniya qarag'ay uzoq tog'larda bir jerda o'sayotgan edi.

Ular unga chiqdilar va o'lchovlarini olishdi: 84.1 metr. Nafaqat Tayvandagi eng baland daraxt, balki butun Sharqiy Osiyodagi eng baland daraxt.

Mahalliy xalqlarning bu qadimgi qarag'aylar uchun bergan nomi esga tushdi: "Oyga tegadigan daraxt."

Va bilasizmi? Birinchi marta poeziya haqiqatga to'g'ri kelyapti.

Bu Nima Deydi

Bu kashfiyot haqida birinchi marta o'qiganimdan beri ko'p o'ylab yurganman. 2023-yilda — sun'iy yo'ldosh tasvirlari, global joylashuv tizimlari va texnologiyalar ko'pligi davrida — tabiatda hali ham haqiqatan yangi va ajoyib narsalarni kashf etishimiz mumkin.

Lekin menga undan ham ko'proq ta'sir qiladigan narsa — bu insoniy hikoya. Bu kashfiyotni yolg'iz daxshatli olim yoki zamonaviy dron emas, balki turli xil jamoa birga ishlashi, oddiy fuqarolar o'z vaqtini ko'ngilli sarflash va mahalliy xalqlarning bilimi — bu muqaddas joylarni avlodlar davomida asrab qolgan — bilan qilish mumkin bo'ldi.

Sharqiy Osiyodagi eng baland daraxt — hamma joyda bekitilgan holda yashirin edi. Uni uning uzoq joylashuvi va mahalliy jamoalarning madaniy hurmati himoya qilgan. Dunyodagi barcha texnologiya o'zi uni topa olmas edi — turli sohalar va millatlar odamlari birga ishlashi kerak edi.

Ba'zan o'ylaymanki, hikoyaning eng chiroyli qismi aynan shu.