Atomlardagi sir — hal qilingan jumboq

Tasavvur qiling: zarrachalar tezlatgichidan ma'lumot o'qiyotgan olimsiz. Va birdaniga nazariyalaringiz tushuntira olmaydigan narsani ko'rasiz. Qaysidir sababsiz, rux atomlaridan ortiqcha gamma nurlar chiqayotganini.

Sizgacha bo'lgan olimlar ham shu bilan bosh qotirgan. Yillar davomida.

Lekin endi — jumboq yechildi. Michigan shtatidagi FRIB laboratoriyasidagi olimlar bu sirni fosh etdi. Va javob siz o'ylagandan ham qiziqroq.

Nima bo'layotgan edi?

Gamma nurlar — bu juda kuchli energiya tashuvchi yorug'lik. Atom yadrosi qo'zg'algan holatdan tinch holatga o'tganda, shu nurlarni chiqaradi. Olimlar bu jarayonni o'lchab turadi — energy bo'yicha.

Muammo shu edi: ba'zi atomlar uchun past energiyali gamma nurlar soni bashoratdan ko'proq chiqayotgan edi. Bu hodisa ilmiy tilda "past energiya oshirilishi" deb ataladi. Va hech kim sababini tushuntira olmasdi.

"Bu haqda hech qanday bashorat yo'q edi," dedi tadqiqot muallifi Eleanor Ronning. "Birinchi marta kuzatilganda, hayratda qoldik."

Rux-70 siri

Olimlar jamoasi aniq bir turga e'tibor qaratdi — rux-70. Bu nom musiqa guruhi singari eshitiladi, lekin aslida ruxning maxsus turi.

O'n yildan ko'proq vaqt davomida ishlarildi. Maxsus usullar va qurilmalar yaratildi. Va nihoyat — kashfiyot.

Oddiy gap bilan aytganda: ortiqcha gamma nurlar yadrodagi odatiy "elektr" o'tishlardan emas, balki "magnetik" o'tishlardan paydo bo'layotgan ekan.

Buni shunday tasavvur qiling: yadro ichida raqqoslar raqs tushayapti. Odatda bir xil harakat qilishadi. Lekin ba'zida aylanib, boshqacha harakat qilishadi — va ortiqcha yorug'lik paydo bo'ladi. Huddi shunday, lekin atomlar miqyosida.

Nima uchun bu muhim?

Bu faqat rux haqida emas.

Past energiya oshirilishi yadro reaktsiyalar tezligini o'zgartiradi. Va shu reaktsiyalarsiz og'ir elementlar yuzaga kelmaydi.

Superoyalar portlaganda? Neytron yulduzlari to'qnashganda? Hammasi — bu voqealar elementlar fabrikasi. Ular yengil atomlarni bir-biriga bosib, oltin, platina, uran — temirdan og'irroq narsalar — yaratadi.

Endi olimlar bu jarayonlarni modellashtirganda, aniqroq natija olishadi. Chunki endi gamma nurlar ortiqchaligining sababini bilamiz.

O'n yillik izlanish

Bu kashfiyotning eng ta'sirli qismi — natija emas, davomiylik.

O'n bir yil. Shuncha vaqt yangi usullar ishlab chiqildi, o'lchash texnikalari takomillashtirildi.

"Biz butun laboratoriyani birlashtiruvchi yangi eksperimental usul qo'lladik," dedi tadqiqotchi Sean Liddick. "Shu harakat shunday aniq natija berdi."

Mana bu — fundamental tadqiqotning kuchi. Ba'zan oddiy narsani tushunishga harakat qilasiz — rux atomlarining g'alati xulq-atvorini. Va aslida o'sha jarayonni o'rganasizki, u sizning suyaklaringizdagi kaltsiy yoki qoningizdagi temirni yaratgan.

Koinot juda ajoyib, to'g'rimi?