Frankfurtdagi Qabr: Tarixni Qayta Yozish

Tasavvur qiling — siz Frankfurtda 1,800 yillik tuproqni ehtiyotkorlik bilan tozalayotgan arxeologsiz. Qatroning yuzasida bir narsa yiltiradi. Unga yaqinroq borasiz. Boyning ichida — tikuv ignasidan katta bo'lmagan kumush kapsula. Ichida esa sakkiz qator matn bor: "Iso Mesix, Xudo O'g'li" deb yozilgan.

2018-yilda Frankfurtning Praunheim tumanida aynan shunday narsa topildi. Va bu — oxirgi yillarning eng qiziqarli arxeologik kashfiyotlaridan biri.

Nima yozilgan edi?

Matn 18 qator. Ichida "muqaddas, muqaddas, muqaddas" so'zlari takrorlanadi. Filippaliklar haqida so'z bor — har bir tiz "bosh egadi" degan oyat. Bu yerda boshqa xudolar yo'q. Faqat Iso.

2024-yilda tadqiqotchilar bu yozuvnivaraqlamasdan o'qishdi — CT skaner yordamida. Sababi oddiy: 1,800 yillik pergamentni haddsiz behosdan sindirish mumkin.

Natijada muhim dalil paydo bo'ldi: uchinchi asrning o'rtalarida Xristianlik Germaniyaga allaqachon yetib kelgandi. Bu — bizda mavjud bo'lgan boshqa dalillaridan o'nlab yil oldinroq.

Ammo eng qiziq qismi boshqa joyda

Salamankadagi (Ispaniya) universitetda dars beruvchi Santiago Quijarro boshqacha savol beradi: bu amuletni bo'yniga osgan odam kim edi?

250-yilda imperator Detsiy barchadan rim xudolariga qurbonlik keltirishni talab qildi. Bu xristianlar uchun katta sinov edi. Minglab odamlar oldida tanlov bor edi: itoat etish yoki ta'qibga uchrash.

Qanday tanlov qilishdi?

Quisi, bu odam Detsiy farmonidan oldin vafot etgan. Quisi, o'shandan keyin. Biz bilmaymiz.

Lekin Quijarro misol keltiradi: Misrdagi hujjatlarda shunday odamlar bor-ki, ular rasmiy qurbonlik marosimini o'tkazishdi, lekin xristian jamoalari bilan aloqani uzishmadi. Ba'zilari sertifikati oldi, ammo haqiqatan marosimni o'tkazmadi.

Rasmiyatchilik bir narsa dedi, yurak boshqa.

Kim "haqiqiy" xristian?

Karpagenlik Kiprian singari еpiskoplar "sakchaygan" xristianlar haqida ko'p bosh qotirdi. Ularni qanday qabul qilish kerak? ixtiyoriymi yoki majburiymi? Haqiqatan qurbonlik keltirdimi yoki faqat hujjat oldimi?

Shu muhokamalarning o'zi nimani ko'rsatadi? Xristianlik va jamoaviy itoat — bu ikkisi bir-biriga zid emas edi.

Quijarro shunday deydi: "Uchinchi asrda xristianlik deb ataydigan narsaning chegaralari keyinchalik yozilgan cherkov adabiyotida ko'rsatilgandan ko'ra ancha ochiq edi."

Bu yerda eng muhim nuqta.

Bizning xristianlik tarixi haqidagi bilimimiz — asosan, yozuvchilar qoldirgan. Yepiskoplar. Teologlar. Yozish uchun vaqt va imkoniyatga ega bo'lgan odamlar.

Ammo boshqalar-chi? Amulet taqib yurgan odam? Faqat kunini o'tkazishga harakat qilgan odam?

Rasmiy tarix — g'oliblarning, to'g'ri talqinning, keyinchalik qo'yilgan qat'iy kategoriya-larning tarixi. Lekin tarix — bu shu qadar murakkab odamlar tarixi ham. Amulet taqib, xavfdan himoya izlay, yashab kelgan odamlar tarixi.

Sakkiz qator matn va millionlab savol

Frankfurt qabridagi noma'lum odam — bizni o'ylashga majbur qiladi. O'tmishda kimlarni sanab chiqamiz? Kimni "haqiqiy" deb hisoblaymiz?

Quijarro shunday dedi: "Matn tarkibi kimdir yozganini ko'rsatadi, lekin amuletni taqib yurgan odam haqida kamroq gapiradi."

Biz bu odamning ismini bilmaymiz. Uning e'tiqodi haqida to'liq hech narsa bilmaymiz. Lekin bir narsa aniq: u tarixda bor edi.

Ba'zan eng inqilobiy ish — shunchaki kimnidir topish. Kimni kimdir eshitmagan, lekin u doimo shu yerda bo'lgan.