Ana blog gönderisi, markdown biçimlendirmesiyle
Durun, Antarktika Buz Kazandı mı?!
Tamam, size “garip ama gerçek” kategorisine girecek bir şeyden bahsetmem gerekiyor. Eriyen buzullar ve yükselen deniz seviyeleri hakkında duyduğumuz her şeye rağmen, Antarktika yakın zamanda devasa miktarda buz kazandı. 2021 ile 2023 yılları arasında uydular tarafından gözlemlenen rekor kıran 695 milyar tonluk bir buz artışından söz ediyoruz.
Ancak çok fazla heyecanlanmadan önce — inanın, ben de heyecanlandım — size bir gerçeklik kontrolü yapayım. Bu, iklim değişikliğinin bir geri dönüşü değildi. Daha çok geçici bir duraklama, kısa bir nefes alma molası gibiydi. Ve bunun gerçekleşme nedeni, dürüst olmak gerekirse, son zamanlarda karşılaştığım en ilginç (kelime oyunu kasıtlı) iklim keşiflerinden biri.
Sürpriz Gelişme: Kaynağı Tropikler
İşin en ilginç kısmı burada. Nature dergisinde yayımlanan yeni araştırmaya göre, Antarktika’daki bu buz artışı atmosferden gelen gizemli bir hediye değildi. Bilim insanları bunu, tropiklerdeki alışılmadık derecede sıcak bir okyanus suyu bölgesine bağladı; yani ekvator yakınındaki, suyun neredeyse her zaman banyo suyu sıcaklığında olduğu o bölgeye.
Araştırmacıların “tropikal sıcak havuz” olarak adlandırdığı bu bölge, Batı Pasifik’in Doğu Hint Okyanusu ile buluştuğu yerde yer alıyor. 2021-2023 yılları arasında bu bölge, uzun bir süre boyunca normalden daha sıcak kaldı. Bu sıcaklık, atmosfer boyunca binlerce millik bir yolculuk yaparak Antarktika’ya kadar uzanan bir zincirleme reaksiyonu tetikledi.
Bu Nasıl Mümkün Olabilir?
Ne düşündüğünüzü biliyorum: Tropiklerdeki sıcak su, Antarktika’daki kar yağışını nasıl etkileyebilir? Aralarında doğrudan bir boru hattı yok, değil mi?
Atmosfer, ısı ve nemi taşırken mesafeyle pek ilgilenmez. Tropikal sıcak havuz ısındığında, Rossby dalga dizisi denen bir olayı tetikledi. Bunu, bir göle atılan çakıl taşının oluşturduğu dalgalanmalar gibi düşünün; bu dalgalanmalar her yöne yayılır. Ancak bu “dalgalanmalar”, tropiklerden güney kutup bölgesine doğru yol alan devasa atmosferik dalgalardı.
Bu dalgalar, Antarktika çevresindeki atmosferi yeniden düzenleyerek belirli bir basınç deseni oluşturdu: Avustralya’nın güneyinde alçak basınç, Doğu Antarktika kıyısı boyunca yüksek basınç. Bu desen, temel olarak nemin orta enlemdeki Hint Okyanusu’ndan doğrudan Doğu Antarktika’ya akması için bir otoyol açtı.
Kurtarıcı Olarak Atmosferik Nehirler
Tüm bu nemi taşıyan mekanizma mı? Atmosferik nehirler.
Terime aşina değilseniz, atmosferik nehirler, atmosferde devasa miktarlarda su buharı taşıyan dar koridorlardır; bazen Mississippi Nehri’nin akışının 15 katına kadar, ancak buhar formunda. Antarktika gibi soğuk bölgelere ulaştıklarında, tüm bu nem kar olarak düşer.
Tropikal ısınmanın yarattığı sirkülasyon deseni, bu atmosferik nehirleri Doğu Antarktika’ya doğru yönlendirdi ve kıtaya devasa miktarlarda kar (dolayısıyla buz) yağdıran yoğun ve sürekli kar yağışlarına yol açtı.
On Yıllık Bir Desen, İklim Çözümü Değil
Şimdi, bu keşfin bence büyüleyici olan kısmı şu: Araştırmacılar, tropikal sıcak havuzdaki bu sürekli ısınma dönemlerinin yaklaşık on yılda bir gerçekleştiğini buldu. Yani tropikler, çok yıllık dönemlerde Antarktika kar yağışları için bir “düzenleyici” işlevi görüyor.
Oldukça şaşırtıcı, değil mi? Gezegenimizin iklim sistemi o kadar iç içe geçmiş durumda ki, tropikal Pasifik’te olanlar Antarktika