Mana, texnologiya bloggeri uslubida yozilgan post:

Suv o'tlari miyamizni qanday o'zgartirishi mumkin?

Agar bir necha yil avval menga inson miyasining sirlarini oddiy, yashil suv o'tlari (alga) ichida topish mumkin deb aytishganida, albatta kulgan bo'lardim. Ammo ilm-fan kutilmagan syurprizlarni yaxshi ko'radi.

Yilgi Nobel mukofoti optogenetika deb ataladigan texnologiya uchun berildi. Bu nom xuddi fantastik filmlardagidek eshitiladi, lekin u haqiqat va u juda qiziqarli.

Hammasi kichik bir organizmdan boshlangan

Barchasi inson miyasi ustidagi laboratoriyalarda emas, balki Chlamydomonas deb ataluvchi bir hujayrali organizm ichida boshlangan.

Bu kichik mavjudotlar yashash uchun yorug'lik tomon harakatlanishlari kerak. Ularning ko'zi yo'q, lekin ularda kanalrodopsin deb ataladigan maxsus oqsil bor. Tasavvur qiling, bu hujayra yuzasidagi kichik "eshik"ga o'xshaydi. Yorug'lik tushsa, bu eshik ochiladi va hujayra ichiga zaryadlangan zarralar kirib keladi. Bu esa organizmga "Yorug'lik shu tomonda, suzishni boshla!" degan buyruqni beradi.

Miya uchun "yorug'lik tugmasi"

Endi eng qiziq joyi: Bizning asab hujayralarimiz ham xuddi shunday ishlaydi. Ular elektr signallari orqali bir-biri bilan muloqot qiladi.

Olimlar juda ajoyib g'oya o'ylab topishdi: Agar suv o'tlari ichidagi o'sha "yorug'lik eshiklarini" inson nerv hujayralariga o'tkazsak-chi?

Ular viruslardan foydalanib, o'sha oqsil genini ma'lum bir nerv hujayralariga joylashdi. Natija: endi u hujayralarni yorug'lik yordamida boshqarish mumkin. Yorug'lik tushsa — hujayra ishlaydi, yorug'likni o'chirsangiz — u ham to'xtaydi. Xuddi chiroq tugmasidek!

Nima uchun bu juda muhim?

Ilgari miyani o'rganish — chetdan olomonning shovqinini eshitishga o'xshardi. Kim nima qilayotganini aniq bilish qiyin edi.

Optogenetika esa juda aniq ishlaydi. Olimlar xotira, uyqu yoki qo'rqinch uchun javobgar bo'lgan bitta hujayra guruhini tanlab, faqat o'shani yoqib yoki o'chirib ko'rishlari mumkin.

Masalan, sichqonlar ustidagi tajribada olimlar sichqonning xotirasini "qayta tiklashdi". Ular ma'lum bir xotira bilan bog'liq nervlarni yorug'lik bilan uyg'otishganda, sichqon hech narsa bo'lmagan paytda ham qo'rqib qoldi.

Kelajak: Miyani davolash

Hozircha bu asosan laboratoriya tadqiqotlari uchun ishlatilmoqda, lekin kelajak juda porloq.

Hozirda ushbu texnologiya yordamida ko'rish qobiliyati yo'qotilgan insonlarni davolash bo'yicha sinovlar ketmoqda. Kelajakda esa bu usul Parkinson yoki epilepsiya kabi murakkab kasalliklarni davolashda inqilob qilishi kutilmoqda.

Biz endi miyani shunchaki kuzatmayapmiz, biz u bilan "gaplashishni" o'rganyapmiz. Shunchaki "Bu yashil nuqta qanday suzadi?" degan savol butun tibbiyotni o'zgartirishi naqadar hayratlanarli, a?