Tajemnica Rongorongo, która dręczy naukowców od lat

Wyobraź sobie życie na wyspie zagubionej pośrodku oceanu, tysiące kilometrów od lądu. Masz tu swoją kulturę, zwyczaje i... własny system pisma? Właśnie to badają teraz uczeni na Rapa Nui, czyli Wyspie Wielkanocnej.

Naukowcy od dawna spierają się o kluczową sprawę: czy mieszkańcy wyspy sami wymyślili pismo rongorongo, czy podpatrzyli je u Europejczyków? To nie jest błaha zagwozdka. Pomaga zrozumieć, jak rozwijały się ludzkie cywilizacje.

Dlaczego to takie ważne?

Pismo rzadko rodzi się samoistnie. Zwykle kradnie się je od sąsiadów, adaptuje z obcych kultur albo czerpie inspirację od przybyszów. Niezależne wynalazki pisma to wyjątki – jak w Mezopotamii, Egipcie, Chinach czy Mezoameryce. Te ludy same stworzyły symbole bez podszeptów z zewnątrz.

Teraz Rapa Nui może dołączyć do tej elitarnej grupy. To by pokazało, na co stać ludzki umysł w izolacji.

Dowody – i ich pułapki

Zespół pod wodzą Silvii Ferrary z Uniwersytetu Bolońskiego wziął się za detektywistyczną robotę. Datowali radiowęglowo cztery drewniane tabliczki z glifami rongorongo – tymi misteriumnymi, plastycznymi znakami przypominającymi zagadki obrazkowe.

Sensacja? Jedna tabliczka powstała między 1493 a 1509 rokiem. To przed przybyciem Europejczyków w 1720 roku! Jeśli datowanie nie kłamie, Rapa Nui wymyślili pismo samodzielnie.

Ale uwaga: radiowęgiel mówi, kiedy ścięto drzewo, nie kiedy wyrzeźbiono znaki. Drewno mogło poleżeć latami. Ferrara ripostuje: taki stary materiał byłby za kruchy na rzeźbienie. Timing się zgadza.

Gwoździem do trumny? Niekoniecznie

Jedna tabliczka to za mało na pewnik. Pozostałe trzy datują się po europejskim kontakcie. Próbka to samotny przypadek – naukowcy nie otwierają szampana.

Trzeba więcej tabliczek. Problem? Zachowało się ledwie 27 obiektów z rongorongo, rozproszonych po muzeach świata. Dostęp do nich to walka z wiatrakami.

Lekcja o ludzkiej kreatywności

Nawet bez stuprocentowego dowodu sama hipoteza imponuje. Ludzie na Rapa Nui żyli w ekstremalnej izolacji, z marnymi zasobami i bez obcych. A jednak stworzyli złożone, trójwymiarowe pismo z obrazkowymi znakami.

To dowód na geniusz umysłu. Symboliczne myślenie i język nie muszą być importowane – rodzą się w potrzebie.

Co dalej?

Ferrara nie odpuszcza. Planują sprawdzić więcej tabliczek. To polowanie na śladach przez kontynenty. Kilka starszych niż 1722 rok? Sprawa załatwiona.

Archeologia to petarda. Cywilizacja z Wielkich Posągów i nierozszyfrowanym pismem. Wyspa kryje zagadki, a każde odkrycie pokazuje, jacy sprytni byli przodkowie – choćby na krańcu świata.

Historia rongorongo to hołd dla tych, co dokonali cudów w najdzikszej izolacji.