Morskie morza mleczne — zjawisko, którego naukowcy wciąż nie potrafią wyjaśnić

Przyznaję się bez bicia — kocham kosmos. Godzinami przeskroluję zdjęcia z Teleskopu Jamesa Webba, zachwycając się odległymi galaktykami. Ale ostatnio pomyślałam sobie: może zamiast ciągle patrzeć w górę, warto spojrzeć w dół? Na to, co kryje się pod naszymi stopami.

Weźmy choćby oceany. Myślimy, że znamy je dobrze. Przecież to ta wielka niebieska powierzchnia, która pokrywa 70% Ziemi. Pływamy w niej, łowimy ryby, zanieczyszczamy ją (niestety zbyt intensywnie). A jednak naukowcy mówią wprost: znamy powierzchnię Marsa lepiej niż dno oceaniczne. Jeśli to nie jest powód, żeby zainteresować się tym, co dzieje się pod wodą, to nie wiem, co jeszcze mogłoby pomóc.

Świecące morza — czyli co?

Ale przejdźmy do rzeczy. Wyobraź sobie, że płyniesz nocą przez Ocean Indyjski. Gwiazdy świecą, woda jest spokojna, aż tu nagle — czy to odblask księżyca? Nie, księżyc jest po drugiej stronie nieba. Skąd więc to dziwne, białawe światło rozlewające się wokół ciebie?

To właśnie zjawisko, które żeglarze nazywają „morskimi morzami mlecznymi" (milky seas) — i opisują je od co najmniej czterystu lat.

Relacja jednego z oficerów marynarki z 1980 roku przywołuje porównanie do tych świecących gwiazdeczek, jakie dzieci przyklejają sobie do sufitu. Kapitan z 1849 roku pisał z kolei, że wyglądało to jak „bezgraniczna równina śniegu albo morze rtęci". Wyobrażacie sobie żeglowanie przez coś, co wygląda jak rzeka mleka pod rozgwieżdżonym niebem? Dla mnie to absolutnie fascynujące.

Co nauka wie na ten temat?

No i tutaj robi się ciekawie, ale też trochę frustrująco. W 1985 roku naukowcy mieli szczęście — udało im się pobrać próbki wody podczas takiego zjawiska. Znaleźli ogromne ilości mikroskopijnych, świecących bakterii o nazwie Vibrio harveyi. Wiemy więc, co emituje światło.

Pytanie za milion dolarów brzmi: dlaczego te bakterie nagle decydują się na wspólne, gigantyczne show świetlne? Mówimy o obszarach wielkości czasem całego kraju — jak Islandia. Dlaczego robią to jednocześnie?

Tej odpowiedzi nikt jeszcze nie zna.

I szczerze? Uważam to za bardzo pokorne. Potrafimy sekwencjonować ludzki genom, wysadzać łaziki na Marsie, tworzyć sztuczną inteligencję piszącą wiersze — a nie jesteśmy w stanie wyjaśnić, dlaczego grupa bakterii urządza imprezę w środku oceanu.

Dlaczego w ogóle nam to powinno interesować?

Może myślicie: okej, ładna tajemnica, ale co z tego? Rozumiem. Pozwólcie, że wyjaśnię, dlaczego mnie to pochłania.

Po pierwsze, te zjawiska mogą mówić coś ważnego o zdrowiu oceanów. Czy świecące morza to oznaka rozkwitającego ekosystemu? A może sygnał ostrzegawczy? Tego nie wiemy.

Po drugie — i tu robi się naprawdę ciekawie — te bakterie reprezentują jedne z najprymitywniejszych form życia na Ziemi. Bioluminescencja prawdopodobnie występowała już u organizmów, które jako jedne z pierwszych pojawiły się na naszej planecie. Jeśli zrozumiemy, jak i dlaczego do tego dochodzi, być może dowiemy się czegoś o samych początkach życia.

A trzecie? Steven Miller, naukowiec, który od dekad tropi morskie morza mleczne, powiedział coś pięknego: „Co morskie morza mleczne mogą nas nauczyć o poszukiwaniu podobnych, podstawowych form życia gdzieś w kosmosie?"

Uwielbiam to pytanie. Szukamy biosygnatur na odległych planetach, a jeszcze nie rozwiązaliśmy wszystkich zagadek tutaj, na Ziemi.

Naukowcy nie odpuszczają

Dobra wiadomość? Badacze nie poddają się. Satelity NASA teraz śledzą te zjawiska z kosmosu — a to niesamowite, jeśli się nad tym zastanowić. Jesteśmy w stanie zobaczyć poświatę bakterii rozciągającą się na tysiące kilometrów kwadratowych, będąc 800 kilometrów nad Ziemią. Naukowcy tworzą też bazy danych historycznych obserwacji i pracują nad algorytmami przewidującymi, gdzie i kiedy może dojść do kolejnego zjawiska.

Morskie morza mleczne wciąż pozostają jedną z pięknych zagadek natury — ale przynajmniej uczymy się, gdzie patrzeć.

Refleksja na koniec

Wracam ciągle do jednej myśli: nasza planeta jest pełna niewyjaśnionych cudów. Chodzimy, przekonani, że wszystko już wiemy, że nie ma nic do odkrycia. A potem pojawia się coś takiego i przypomina nam, jak wiele jeszcze nie rozumiy.

Może to piękne, naprawdę. Jest w tym coś pocieszającego — fakt, że w 2025 roku, z całą naszą technologią i wiedzą, wciąż możemy spojrzeć w górę na gwiazdy albo w dół na ocean i powiedzieć: „ Nie mamy pojęcia, dlaczego to się dzieje".

Może to nas hartuje. Może to w nas budzi ciekawość. A może odpowiedź na największe pytania ludzkości pływa sobie właśnie wśród świecącej wody gdzieś w Oceanie Indyjskim, czekając, aż wreszcie zrozumiemy, co nam próbuje przekazać.

Na razie pozostaje mi marzyć o tym, jakoby kiedyś samemu przepłynąć przez morskie morze mleczne. Ktoś ma łódkę?