Alan Turing i jego tajny projekt, o którym nikt nie mówi

Słuchajcie, mam do was pytanie. Ile tak naprawdę wiecie o Alanie Turingu?

No bo serio. Większość z nas kojarzy go z filmem "Gra tajemnic" i złamaniem Enigmy. Słusznie — to było przełomowe osiągnięcie, które prawdopodobnie skróciło wojnę o kilka lat. Ale jest jeden haczyk.

To była tylko jedna rzecz. Jedna.

Tymczasem okazuje się, że w tym samym czasie, gdy Turing spędzał noce w Bletchley Park nad niemieckimi szyframi, równolegle działał gdzieś niedaleko. I ten drugi projekt? Może być jeszcze ciekawszy.

Poznajcie Delilah

Zaczyna się od facetu o nazwisku Donald Bayley. Rok 1944, młody inżynier elektryk po studiach dostaje przydział do miejsca zwanego Hanslope Park. Jego zadanie? Pomagać pewnej osobie, którą wszyscy nazywali "Profem".

Zgadnijcie, kim był ten "Prof".

Bayley miał uczyć Turinga tego, czego ten nie umiał — czyli praktycznej strony elektroniki. Bo Turing? Świetny matematyk, genialny teoretyk. Ale budowanie działających układów elektrycznych? To już nie do końca jego bajka.

I dobrze się stało, że Bayley był taki skrupulatny. Chłopak prowadził notatki. Niesamowicie szczegółowe. Myśli Turinga, eksperymenty, nocne sesje projektowe — wszystko lądowało na papierze. Te notatki przetrwały do 2020 roku, gdy Bayley zmarł. Dziś nazywamy je Bayley Papers.

Problem do rozwiązania

Muszę wam coś wyjaśnić, bo to kluczowe.

W czasie wojny szyfrowanie to nie była tylko sprawa tekstów pisanych. Komunikacja głosowa była równie ważna. Dowódcy rozmawiali przez telefon. Rozkazy wydawano ustnie. A wszystko to trzeba było zabezpieczyć.

Amerykanie mieli system A-3. Problem? Dało się go złamać. Dość łatwo, jak się miało odpowiedni sprzęt.

Potem pojawił się SIGSALY, dzieło Bell Telephone. Ten naprawdę działał — zamieniał głos na dane cyfrowe i szyfrował to porządnie. Używali go Roosevelt, Churchill, Eisenhower. Robert Kennedy twierdził, że to "prawdopodobnie najbardziej tajny projekt wojny".

Ale był jeden drobny szczegół. SIGSALY ważył tyle, co mały samochód. Czterdzieści szaf rackowych. MacArthur musiał mieć jedną wersję zamontowaną na statku, który pływał za nim po Oceanie Spokojnym. Troszkę niepraktyczne dla żołnierzy na pierwszej linii.

Turing w akcji

I wtedy wkroczył Alan.

Wykorzystał swoją matematykę — tę samą, która pomogła mu złamać Enigmę — żeby zaprojektować coś nowego. System szyfrowania głosu, który można było... no, w miarę łatwo przemieszczać.

Nazwał to Delilah. Tak, od tej biblijnej postaci. Turing najwyraźniej miał poczucie humoru.

Tu robi się ciekawie. SIGSALY potrzebował czterdziestu wielkich szaf. Delilah mieściła się w trzech skrzynkach, każda wielkości pudełka po butach.

Całość ważyła trzydzieści dziewięć kilogramów z zasilaniem w cenie. Dawało się to wrzucić do ciężarówki. Albo nieść w plecaku. Wyobrażacie sobie?

Dlaczego to jest istotne?

Wiecie, co mnie w tym najbardziej uderza?

Turing w tym czasie pracował po szesnaście godzin dziennie nad Enigmą. Dosłownie. Codziennie pokonywał rowerem dziesięć mil między Hanslope Park a Bletchley. W jedną stronę. W czasie wojny. Na rowerze.

I jeszcze znajdował czas na drugi projekt.

Okej, Enigma zmieniła świat — nie zamierzam tego umniejszać. Ale Delilahpokazuje coś innego. Że Turing to nie był tylko matematyk albo tylko kryptograf. Był człowiekiem, który łączył rzeczy, które większość ludzi nawet nie widziała jako powiązane.

Nie wiemy do końca, czy Delilah kiedykolwiek powstał w pełnej wersji. Mamy projekty, mamy notatki Bayleya. Ale pełna historia mogła umrzeć razem z Turingiem w 1954 roku.

Wniosek?

Nawet wtedy, gdy myślimy, że znamy kogoś — że rozumiemy, co potrafi — warto pamiętać o jednym.

Może właśnie w tym momencie ktoś obok nas prowadzi drugi, tajny projekt, o którym nie mamy pojęcia.

Turing z pewnością by docenił ironię.