Pytanie na rozgrzewkę: gdzie umieściłbyś 200 tysięcy beczek z odpadami promieniotwórczymi?
Idealnie? Najdalej jak się da od wszystkiego, co żywe. Gdzieś niezwykle stabilnie, niezwykle bezpiecznie, gdzie absolutnie nic nie może pójść nie tak.
A teraz wyobraź sobie, że ktoś mówi: „A może... dno oceanu?"
Dokładnie tak wyglądała sytuacja między 1971 a 1982 rokiem, kiedy kilka europejskich państw uznało, że Atlantyk to całkiem rozsądne miejsce na składowanie odpadów nuklearnych. Nie w przenośni „składowanie" — mowa o prawdziwych beczkach, opuszczanych do wody i zostawianych tam na zawsze. I przez „na zawsze" rozumiem: aż do teraz, kiedy naukowcy wreszcie zaczynają rozumieć, co dokładnie zostało zrobione.
Najgorsza (i najlepiej strzeżona) tajemnica oceanu
To mnie zaskakuje najbardziej: te beczki leżą tam od ponad 40 lat i praktycznie nie wiedzieliśmy, co się z nimi dzieje. Obszar składowiska obejmuje około 14 500 kilometrów kwadratowych dna północnego Atlantyku. To większy obszar niż niektóre kraje, po prostu... leżący tam z niewiadomą ilością wyciekającego promieniowania.
Niedawno zespół badaczy z CNRS (francuskiego Centrum Badań Naukowych) postanowił się temu przyjrzeć. A kiedy mówię „przyjrzeć się", mam na myśli wysłanie autonomicznego robota na głębokość prawie 6000 metrów. To głębiej niż istnieje większość oceanu. To praktycznie inna planeta.
Co znaleźli
Robotowi udało się zmapować zaledwie 2% całego obszaru składowiska. Dwa procent! I na tym niewielkim obszarze znalazł 3500 beczek.
Pozwól, że to do ciebie dotrze.
Jeśli ten wzorzec się potwierdzi (a naukowcy nie mają powodu, by sądzić inaczej), możemy patrzeć na dziesiątki tysięcy takich rzeczy rozrzuconych po dnie morskim. A tutaj pojawia się część, która naprawdę mnie zaniepokoiła: beczki nie leżą sobie w izolacji. Stały się... siedliskiem. Gąbki, ukwiały, kraby — wszelkiego rodzaju stworzenia zasiedliły te rzeczy.
Z jednej strony, to fascynujące. Życie jakoś sobie radzi, prawda? Nawet w najbardziej niegościnnych miejscach stworzenia się adaptują i budują domy.
Ale z drugiej strony... to zwierzęta żyjące na pojemnikach z odpadami promieniotwórczymi. Badacze zauważyli, że beczki „zmieniają środowisko, zapewniając twarde podłoże, które zostaje zasiedlone, potencjalnie ułatwiając transfer radionuklidów do organizmów żywych." W prostym języku? Rzeczy w środku tych beczek mogą przenikać do stworzeń na nich żyjących. To nie jest dobre.
Dlaczego to w ogóle ma znaczenie?
Możesz myśleć: „No dobra, ale to wydarzyło się dziesięciolecia temu. Co się stało, to się stało, prawda?"
I to uczciwe stwierdzenie... ale jest jedna rzecz: wciąż nie rozumiemy w pełni, jak promieniowanie zachowuje się w głębinowych środowiskach morskich przez długie okresy. Wiemy, że jest niebezpieczne, oczywiście. Ale jak dokładnie rozprzestrzenia się przez osady? Przez wodę? Przez łańcuch pokarmowy?
Dokładnie to ma ustalić to badanie.
Zespół pobrał próbki z około 50 beczek z pięciu różnych obszarów, zbierając osady, wodę, a nawet społeczności drobnoustrojów. Naukowcy z Francji, Norwegii, Niemiec i Hiszpanii analizują teraz wszystko w ramach tego, co nazywa się jednym z najbardziej kompleksowych głębinowych badań radioekologicznych w historii.
Pomyśl o tym przez chwilę. W zasadzie przeprowadzamy eksperyment naukowy, który natura prowadzi od 50 lat, i wreszcie zwracamy na niego uwagę.
Szerszy obraz
Co mnie najbardziej uderza w tej całej historii: odzwierciedla ona specyficzny sposób myślenia, który niestety był strasznie powszechny w XX wieku. Podejście „czego oczy nie widzą, to sercu nie boli" do zarządzania odpadami. Wyrzuć to gdzieś, gdzie nikt nie zagląda, i miej nadzieję, że to... zniknie.
Z DDT w oceanie to nie zadziałało. Z odpadami promieniotwórczymi w Hanford w stanie Washington też nie. I najwyraźniej z Atlantykiem też nie.
Dobra wiadomość? Teraz lepiej monitorujemy i rozumiemy te problemy. Projekty takie jak ten nie cofną przeszłości, ale pomogą nam dokładnie zrozumieć, co zostawiło po sobie pokolenie naszych dziadków — i miejmy nadzieję, wyciągnąć z tego wnioski.
Czasem ocean kryje nasze sekrety. Ale czasem, prędzej czy później, te sekrety wypływają na powierzchnię.
Źródło: https://www.popularmechanics.com/science/environment/a73467447/north-atlantic-radiation-barrels