Bo‘ladi, ba’zida eng katta kashfiyotlar butunlay tasodifan sodir bo‘lishi haqida gaplashamizmi?
Kunlarning birida men ajoyib bir voqea haqida o‘qib chiqdim va chin dildan aytganim, u sarguzasht romandagidek tuyuldi. 2008-yilda Namibiyada olmos qazib olish kompaniyasida ishlaydigan geolog qumda g‘alati narsani payqadi. U taxminan doira shaklida, toshga o‘xshardi, lekin uni qo‘liga olishga undagan nimadir bor edi.
Ma’lum bo‘lishicha, bu umuman tosh emas edi. Bu mis quyilmasi edi – Bom Jesus nomli portugal kemasi yukining bir qismi. Bu kema dengiz tubida deyarli 500 yil davomida yotgan edi.
Borishida muvaffaqiyatsizlikka uchragan sayohat
Keling, tasavvuringizga keltiraman. 1533-yil 7-mart. Bom Jesus – uch ustunli savdo kemasida – uzoq mamlakatlardan ziravor yig‘ish uchun mo‘ljallangan 15 oylik sayohatga chiqish uchun Lissabondan jo‘nayapti. Kema bortida taxminan 300 kishi bor edi – dengizchilar, askarlar, savdogarlar, ruhoniylar va hatto qullar. Kapitan Dom Fransisko de Noronha edi va ular barchasi boy bo‘lib qaytishga umid qilishardi.
Lekin bu kema hech qachon qaytib kelmadi.
Hozirgi Namibiya yaqinida Bom Jesus bo‘ronga duch keldi, qirg‘oqqa juda yaqin borib, qoyalarga urilib sindi. Yuk qirg‘oq bo‘ylab taxminan 26 km masofaga tarqaldi va kema tarixda yo‘qoldi.
Albatta, 475 yildan so‘ng o‘sha geolog shu mis quyilmasini qo‘liga olguniga qadar.
Nima uchun bu kema halokati shunchalik muhim?
Ushbu kashfiyotning hayratlanarli tomoni shundaki, Bom Jesus – Sahroi Kabir janubidagi Afrika qirg‘oqlarida topilgan eng qadimgi kema halokati va o‘qiganlarimga ko‘ra, eng boy halokat ham edi. Arxeologlar 22 tonna mis quyilmasi, shuningdek, fil suyagi, oltin va astrolabiyalar deb ataladigan chiroyli eski navigatsiya asboblarini qidirib topishdi.
Quyilmalar ayniqsa qiziq edi, chunki ularda o‘sha davrning eng boy savdogarlaridan biri Anton Fuggerning belgisi bor edi. Uning belgisini yukda topish tarixchilarga ushbu buyumlarning egasi kimligi va ularning bu kemaga qanday kelib qolganini aniqlashga yordam berdi.
Va buni eslang – yukning bir qismi dengiz va vaqtga qurbon bo‘lgan bo‘lsa-da, bortdagi odamlarning aksariyati qirg‘oqqa chiqib qolgan ko‘rinadi. Topilgan yagona inson qoldiqlari oyoq kiyim ichidagi bir nechta barmoq suyaklari edi, bu haqda o‘ylasangiz, juda ta’sirli.
Ammo vaziyat shu yerda murakkablashadi
Endi, bu hikoyaning meni chin dildan biroz g‘amgin qiladigan qismi.
Bom Jesus Sperrgebiyeb deb ataladigan hududda topildi – nemis tilida bu “Taqiqlangan zona” degan ma’noni anglatadi. Bu yerda olmos konlari tufayli kirish taqiqlangan hudud va garchi bu maqom halokatni xazina izlovchilardan himoya qilgan bo