Bir cho'qqi yoki... cho'ntak?

Gap shundaki, ba'zan eng katta kashfiyotlar butunlay tasodifan bo'lib qoladi. Va men sizga shunday bir voqeani aytib berishni xohlaymanki, u sizni hayratda qoldiradi.

2008-yilda Namibiyadagi olmos qazuvchi kompaniyada ishlaydigan geolog odatdagi kabi ishlar bilan band edi. Kunlardan bir kuni qumda bir narsa diqqatini tortdi — yumaloq, toshga o'xshash, lekin shunga qaramay uni joyidan oldi.

Nima bo'ldi deb o'ylaysiz?

Bu tosh emas edi. Bu mis g'isht edi — Bom Jesus deb nomlangan portugaliya kemasining qimmatbaho yuki.

Qanday qilib hamma narsa boshlanib ketdi?

1533-yil 7-mart. Bom Jesus Lissabondan chiqdi. Maqsad — uzoq mamlakatlardan ziravorlar to'plash. Kema ichida 300 ga yaqin kishi bor edi — dengizchilar, askarlar, savdogarlar, ruhoniylar va qullar. Ular boy bo'lib qaytishni orzu qilishardi.

Lekin bu kema aslo qaytmadi.

Namibiya yaqinida favvora chiqdi. Kema qirg'oqqa yaqin kelib, toshlarga urildi. Yuki 16 milya qirg'oq bo'ylab sochildi. Va kema tarixga cho'mib ketdi.

To 475 yil o'tguncha.

Nima uchun bu kashfiyot muhim?

Bom Jesus — Sahroi Kabiradan janubdagi eng qadimgi kemaholik. Va eng boyi ham. Arxeologlar 22 tonna mis g'isht, fil suyagi, oltin va astrolabiy — qadimiy navigatsiya asboblarini topishdi.

G'ishtlarda bir ism bor edi — Anton Fugger. O'sha davrning eng boy savdogarlaridan biri. Uning belgisi yuki kimga tegishli ekanligini aniqlashga yordam berdi.

Va yana bir narsa — ko'pchilik aslida qirg'oqqa yetib olishgan. Faqat bir ta'qiq kiyimidagi barmoq suyaklari topildi xolos. Bu achinarli, to'g'rimi?

Lekin muammolar ham bor

Mana bu qism meni ozgina xafa qiladi.

Kema Sperrgebiet deb ataladigan joyda topildi — "Taqiqlangan zona" nemis tilida. Bu yer olmos konlari tufayli cheklangan hudud. Bu cheklov xazina ovchilaridan himoyaladi, lekin boshqa muammolarni keltirib chiqaradi.

Kashfiyot paytida sayohat arxeologi yo'q edi. Tevarak-atrofda kimnidirqo'ng'iroq qilib, maslahat so'rashdi. Shunday qilib, kon ishchilari o'zlari qanday harakat qilishni o'ylab ko'rishdi.

Va yana bir muammo — bu buyumlar 500 yil suv ostida, kislorodsiz muhitda yotgan. Havoga chiqishi bilanoq parchalana boshlaydi. Xuddi xoloyiqingizning olma pishlog'i kabi — muhit muhim.

2018-yilda Fugger belgilari allaqachon yomonlashgan edi. Ba'zi buyumlar omborxonalarda turib, asta-sekin buzilmoqda — saqlash uchun mablag' yoki joy yetishmaydi.

Biz nima o'rganishimiz mumkin?

Tadqiqotchilar ochiq bo'lishgan. Ular qilgan xatolarini, muammolarni so'zlab berishdi. Ular umid qilishadiki, kelajakdagi loyihalar bu saboqlardan o'rganadi.

Bu rostgap gap, to'g'rimi? Hammasi mukammal bo'lganini yashirish o'rniga: "Biz bu yerda xato qildik, siz qilishingiz shart emas."

She'r bo'lib qoldi, deb o'ylayman. 500 yil oldin xazina tashigan kema endi boshqa xazina bo'lib qoldi — kelajak avlodlarga tariximizni qanday saqlashni o'rgatadigan dars.

Ba'zan eng katta sarguzashtlar rejalashtirilganlari emas. Ular bir geologning oddiy seshanba kuni tosh deb o'ylab bir narsani olganida boshlanadi.

Va bu, do'stlarim, aynan shunday ajoyib narsa.