Tat Alma Duyusu Neden Kayboluyor? Tatların Arkasındaki Gizemli Sebep

Hepimizin başına gelmiştir: En sevdiğiniz çikolatalı keki veya dumanı üstünde bir ramen kasesini ağzınıza atarsınız. Büyük bir lezzet patlaması beklerken sadece çiğneme hissiyle karşılaşırsınız. Tat yok, aroma yok; sadece doku var.

COVID-19 döneminde tat kaybı yaşayan çoğu kişi için bu durum birkaç haftada geçti. Ancak bazı insanlar için bu "tat sisi" bir yılı aşkın süredir devam ediyor. Bilim insanları uzun süredir bu gizemi çözmeye çalışıyordu ve yeni bir araştırma nihayet cevabı buldu.

Sorun Beyinde Değil, "Amfilerinizde"

Uzun süre tat kaybının nedeninin nörolojik mi (beynin sinyali işleyememesi) yoksa duyusal mı (dilin sinyali gönderememesi) olduğu tartışıldı. Colorado Anschutz Üniversitesi ile İsveç'teki çeşitli üniversitelerin ortak çalışması net cevabı verdi: Sorun doğrudan hücrelerin kendisinde.

Olayın teknik kısmını basitçe açıklayalım: Tat tomurcuklarınızın içinde PLCβ2 adı verilen özel bir protein bulunur.

Bu proteini bir moleküler amfi gibi düşünebilirsiniz. Tatlı, acı veya umami (lezzetli/tuzlu) bir şey yediğinizde, tat hücreleriniz bu sinyali alır ve beyne gönderir. Ancak bu sinyaller çok zayıftır. Beyninizin bu tadı gerçekten algılayabilmesi için PLCβ2 proteininin bu sinyali yükseltmesi, yani "amfi" görevi görmesi gerekir.

Araştırma, tat kaybı yaşayan kişilerde bu protein seviyesinin ciddi oranda düşük olduğunu ortaya koydu. Bu "yükseltici" olmadan, tat sinyalleri o kadar zayıf kalıyor ki beyin bunları adeta bir sessizlik olarak algılıyor.

Neden Tuz ve Ekşiyi Hala Alabiliyoruz?

Bu buluş, araştırmacıların kafasını karıştıran çok garip bir durumu da açıklıyor: İnsanlar tuzlu ve ekşi tatları hala alabiliyorken; tatlı, acı ve umami tatlarını tamamen kaybediyordu.

Peki neden? Çünkü tuzlu ve ekşi tatlar, PLCβ2 proteinine ihtiyaç duymayan tamamen farklı bir sinyal sistemi kullanıyor. Bunu bir ses sistemine benzetebilirsiniz; bas ve tiz sesler kusursuz çalışıyor ama orta sesler (melodi) tamamen kısık. Ritim hala orada ama şarkıyı duyamıyorsunuz.

Sadece Sinyal Değil, Donanım da Bozuk

Bilim insanları sadece moleküler sevifeyle yetinmedi. Mikroskop altında dokuları incelediklerinde çok daha şaşırtıcı bir şeyle karşılaştılar: Yapısal düzensizlik.

Bazı katılımcılarda tat tomurcuklarının fiziksel dizilimi karmaşık ve düzensizdi. Yani sorun sadece "yazılımsal" (kimyasal sinyallerin zayıflığı) değil, aynı zamanda "donanımsal" (tat tomurcuğunun fiziksel mimarisi) bir hataydı.

Bu Durum Kalıcı mı?

İşin en can alıcı noktası burası: Tat hücrelerinin normalde her iki ila dört haftada bir kendini yenilemesi gerekir. Teorik olarak, "bozuk" hücrelerin aylar önce yerini "sağlıklı" hücrelere bırakmış olması lazımdı.

Tat kaybının bu kadar uzun sürmesi, virüsün hücrelerin programlanma veya dizilim biçiminde derin bir bozulmaya yol açtığını gösteriyor.

Peki, bir umut var mı? Kesinlikle! Artık neyin bozulduğunu tam olarak biliyoruz: Moleküler amfi ve hücre yapısı. Bilim insanları için artık "Neden oluyor?" sorusu bitti, "Nasıl düzeltiriz?" aşamasına geçildi.

Eğer en sevdiğiniz yemek artık tatsız geliyorsa sabredin; bilim, tat tomurcuklarınızı eski günlerine döndürmek için çalışıyor!