Tayland'da Bulunan Dev Dinozor Ayağa Kalktığında Ne Oluyor

Kuzeydoğu Tayland'da, eski bir gölet yakınlarında kazı yapıyorsunuz ve çok dev kemikleri buluyorsunuz. Bu kemikler o kadar büyük ki, kendi bölgenizin ön-tarihik dönemine dair bildikleriniz tümüyle değişiyor. Tam da bunun gibi bir olay yaşayan uluslararası araştırmacılar var. Her düşündüğümde tüylerim diken diken oluyor açıkçası.

Hikaye yaklaşık on sene öncesinde başlıyor. O dönemde fosil parçaları bulunmuş, ama bilim insanları gerçekten ne ile karşı karşıya olduklarını anlayabilmek için yıllarca emek vermişler. Omur vertebraları, kaburga kemikleri, pelvis ve bacak kemikleri incelenmiş. Sonunda fark ettiler: Nagatitan chaiyaphumensis ile tanışıyorlar. Bu tür, Güneydoğu Asya'da bugüne kadar bulunmuş en dev dinozor.

Gerçekten Büyük Ne Demek?

Burnu işaret parmağıyla saysan alet ucuna giden bu mahluk 27 metre uzunluğunda. Çoğu okul otobüsünden daha uzun, ya da küçük bir ofis binası kadar. Ağırlığı ise 27 ton civarında. Dokuz tane yetişkin asya fili bir araya geldiğinde çıkan ağırlık işte bu.

Tek bir ön bacağının kemik kütlesi 1.78 metre boyundaydı. Ortalama bir insanın boyundan daha uzun! Tek bir kemik parçası. Bunlar sadece "büyük" dinozor değildi. Dudak uçuklatan, hayal gücünü aşan derecede devler gibiydi.

Ama durdurun. Nagatitan tüm dinozorlar arasında en ağır olanı değil. Güney Amerika'da bulunmuş Patagotitan 60 ton ağırlığındaydı. Ruyangosaurus ise 50 ton. Nagatitan bu anlamda bölgesel şampiyon gibi bir şey. Ama yine de inanılmaz derecede etkileyici.

İsmin Arkasında Güzel Bir Hikaye Gizli

Bilim insanları bu dinozora verilen ismi seçerken biraz eğlenmiş gibi görünüyor. "Naga" Güneydoğu Asya'nın eski hikayelerinden geliyor. Efsanevi bir yılan var, kültürel anlamda çok önemli. "Titan" ise Yunan mitolojisinin devlerinden. İkisini birleştiriyor ve çıkan isim hem yerel mirası hem de yaratığın muazzam boyutunu yüceltmiş oluyor. Türü adı olan chaiyaphumensis de fosillerin bulunduğu Chaiyaphum ilçesinden geliyor. Bilimin ne kadar kişisel ve kültürel olabileceğini gösteren bir örnek.

Eski Tayland'da Yaşam

Nagatitan 100 ila 120 milyon sene evvel, Erken Kretase döneminde yaşıyor. O zamanki Tayland kuru ve yarı-kuru bir ülkeydi. Nagatitan gibi sauropodlar bu koşullarda başarılı olmuş. Uzun boyunlu ve kuyruklu yapıları sadece ağaçtan yemek yemek için değil, vücut ısısını atmak ve sıcaklığı kontrol etmek için de kullanılıyormuş. Canlı bir klima sistemi gibi yani doğanın tasarımı.

Fosillerin bulunduğu yer eski bir nehir ortamını anlatıyor. Balık, tatlı su köpekbalıkları, timsahlar. Gerçekten bir belgesel gibi.

Civar Çok Kalabalık

Nagatitan bu antik peyzajda tek başına dolaşmıyordu. Daha küçük ot yiyici dinozorlar vardı. İguanodonlar, erken dönem seratopslar (Triceratops'un atası sayılabilir). Ama sadece ot yiyenler değil. Zirvedeki avcılar da dolaşıyordu etrafta. Karkarodonlar, spinosauruslar. Gökyüzünde pterosaurlar vardı. Balık avlıyorlardı nehir boyunca. Her taraf tehlike dolu.

Son Fırsat Olabilir

Burada biraz üzücü bir taraf başlıyor. Bu buluntu, Tayland'ın dinozor içeren en genç kayaçlarından geliyor. Daha gençlik ne demek? Daha sonraki katmanlar muhtemelen dinozor barındırmayacak. Kretase sonunda bu bölge sığ bir denize dönüşmüş. Yani Nagatitan, Güneydoğu Asya'da dev sauropodların son çığlığını temsil ediyor. Belki başka bir büyük sauropod bulamayız. Koşullar çok radikal değişmiş.

İronik bir şekilde güzel. Bu titan, nesli bu coğrafyada sona eren dönemde yaşıyordu.

Neden Sadece "Büyük Kemik" Değil?

Bu keşif sadece sıradan bir "harika dinozor" olayı değil. Sauropod evrimi hakkında önemli bilgiler veriyor. Dünya çapında nasıl uyum sağladıklarını gösteriyor. Ayrıca ön-tarihik Asya'yı ne kadar az bildiğimizi ortaya koyuyor.

Başhekim olan Tayland doktora öğrencisi Thitiwoot Sethapanichsakul duygularını böyle ifade etmiş: "Benim rüyam, Güneydoğu Asya dinozorlarının uluslararası alanda tanınmasını sağlamak." Daha tanımlanmamış sauropod fosilleri var. Bazıları tamamen yeni türler olabilir.

Bu heyecan verici. Hikaye bitmedi. Başladı daha doğrusu.

Bölge Paleontolojisinin Geleceği

Bu keşiften en çok etkilendiğim yanı uluslararası işbirliğinden kaynaklanması. Londra Üniversitesi'nden bilim insanları, Tayland kurumlarından araştırmacılarla çalışıyor. 3D tarama, yazıcı teknolojisinden yararlanıyorlar. Fossilleri incelemek için uzun yolculuklara gerek kalmıyor. Bilim açısından da, karbon ayak izi açısından da akıllıca bir yol.

Bir ekip, bu yaratıkların nasıl evrimleştiğini, ön-tarihik ekosistemleri ne söylediklerini anlamaya çalışıyor. Güneydoğu Asya'ya, Amerika veya Çin'den daha az ilgi görmüş bir bölgeye ciddiyetle odaklanmalar umut verici. Dinozor bilimi nihayet daha eksiksiz bir resim çizmeye başlıyor.

Sonuç

Nagatitan chaiyaphumensis sadece listeye eklenen bir tür değil (Tayland'ın 14. resmi adlandırılmış dinozoru olsa da). Hâlâ büyük keşifler bekliyor, doğal tarih bilgimiz sürekli gelişiyor, ve bilim en iyi haliyle ülkeler arası işbirliğinden çıkıyor.

Ayrıca, Tayland'daki bir çocuk bu keşifle ilham alıyor olabilir. Başhekim de "dinozor çocuğu" olarak ilham almıştı. Bilimin kuşağı geçtiği, kültür aştığı bir yolu var.

Bangkok'ta bulunursanız, Asiatique'teki Thainosaur Müzesi'nde Nagatitan'ın hayat boyutu bir heykeli var. Bunu yapılacaklar listeme eklemiş oldum az daha.