Fan va texnologiya olami
← Bosh sahifa
Tinch bo'ling! Kosmos bo'sh emas ekan — olimlar yangi dalillarni topdi

Tinch bo'ling! Kosmos bo'sh emas ekan — olimlar yangi dalillarni topdi

2026-08-29T09:38:16.955625+00:00

Kosmos aslida bo'sh emas ekan

Keling, bir daqiqa kosmosning qanday g'alati narsa ekanligi haqida gaplashaylik.Chunki men hozir o'rgangan narsamni uch marta qayta o'qishim kerak bo'ldi.

Gap shundaki: olimlar Nature jurnalida yangi kashfiyot e'lon qilishdi.Va bu kashfiyot bizga ko'rsatadiki, biz "bo'sh" deb atadigan kosmos — aslida shunchaki bo'sh emas.

Buning ustiga, bu kichikdirkinlarni tushuntirish juda qiziqarli.

Bo'shliq — bu bo'shliq emas

Kvant fizikasi haqiqatan ham yanglish narsa.Keling, shunday tasavvur qiling: siz odamlarga to'la zalda turibsiz, lekin odamlarni ko'rmaysiz.Faqat bo'sh joylarni ko'rasiz.Ammo quloq solsangiz, minglab odamlar shu bo'shliqda doimiy ravishda kirib-chiqayotganini eshitacasiz.Shunchalik tezki, siz hech qachon bir odamni ham aniq ko'ra olmaysiz.

Mana shunday narsa kvant olamida sodir bo'ladi.Kosmosdagi "bo'sh" fazo — virtual zarrachalar bilan to'la.Ular paydo bo'ladi, keyin bir zumda yo'qoladi.Ular ham bor, ham yo'q.Bu niyangi aylantiradi.

90 yil oldingi daho g'oya

1930-yillarda mashhur fizik Werner Heisenberg (xa, shu Heisenberg) juda g'alati bir narsa aytdi:bu virtual zarrachalar yorug'lik harakatiga ta'sir qilishi kerak — ayniqsa, juda kuchli magnit maydon orqali o'tganda.

Uning mantigi shu edi: yorug'likning turli yo'nalishda tebrana olishi mumkin.Odatda ular bir xil tezlikda harakatlanadi.Lekin Heisenberg aytdiki, kuchli magnit maydonda bir yo'nalishdagi tebranish boshqasiga nisbatan sekinroq bo'lishi kerak.Bu effekt — vakuum bifurgensiyasi.

Yagonama muammo: buni hech kim real hayotda kuzatmagan edi.90 yil davomida bu faqat nazariy bashorat sifatida qoldi.

Magnitar — kosmosning eng kuchli magnetlari

Endi isbotlash uchun ikkita narsa kerak: tasavvur qilish juda qiyin bo'lgan kuchli magnit maydon, va nozik o'lchash asboblari.

Buning uchun aniq magnitarlar mos keladi.

Agar bilmaysiz — magnitar — bu o'ta zich yulduzlar qoldiqlari.Deganing magnet maydoni aql bovarni quritadi.Bunday qilib tushuntiray: Yerining magnet maydoni 1 gauss.Atrofidagi muft magnet 100 gauss.Magnitar? Taxminan bir million milliard gauss.

NASA shunday misol keltiradi: agar magnitar Yerdan 64 ming kilometr uzoqlikda bo'lsa, u barcha kredit kartalarning ma'lumotlarini o'chirib tashlar.Shunchalik kuchli.

Yana bir qiziqarl: butun kuzatiladigan koinotda atigi 31 ta magnitar bor.Hammasi bo'lib o'ttiz bir dona.

Kuzatuv

Yangi tadqiqotda olimlar guruhi biror bir magnitarni — 1E 1547.0−5408 — ni o'rganishga qaror qildi.Bu yulduz X-nurlar va radio to'lqinlarini chiqaradi, aylanganda esa yaxshi ko'rinish burchagi hosil bo'ladi.

Natija?Undan kelayotgan yorug'likning qutblanishi boshqa shunga o'xshash ob'ektlardagidan ancha yuqori edi.Va yulduz aylanganida ham barqaror qoldi.

Bu muhimmi?Ha, chunki agar vakuum bifurgensiyasi ro'y bersa, aynan shunday qutblangan yorug'lik ko'rinishi kerak.Kuchli magnet maydon yorug'lik tebranishini o'zgartiradi.

Olimlar ehtiyot bo'lib aytishadi: bu yakuniy isbot emas.Ammo Heisenberg 90 yil oldin bashorat qilgan effektni ko'rsatadigan eng kuchli dalil bu.

Bu mendagi fikr

Sizga to'g'ri aytaman: bu narsalar meni haqiqatan ham larzaga soladi.Biz kun tartibida "kosmos"ni — bo'sh, hech narsa bo'lmagan joy deb o'ylaymiz.Lekin kvant darajasida hech narsa haqiqatan bo'sh emas.Ularda doim bir narsa sodir bo'ladi.

Bu menga chiroyli ko'rinadi.Koinot biz o'ylaganidan ko'ra interconnectedroq ekan.Yorug'lik shunchaki bo'sh fazoda uchib kelmaydi — u kosmosning o'zi bilan o'zaro ta'sir qiladi.

Biz endi shunchalik sezgir asboblar yaratdikki, bu nozik effektlarni aniqlayapmiz.Bashorat qilishdan boshlab, haqiqatan kuzatishgacha yetdik — kosmosdagi eng ekstremal ob'ektlar yordamida.

Shunday qilib, keyingi safar osmondagi qorong'ulikka qarasangiz — esda tutingki, u chiroyli qorong'ilik aslida bo'sh emas.Unda imkoniyatlar, kvant shivirashlari, deyarli bo'lgan zarrachalararning aks-sadosi gavjum.

Qanchalik ajoyib emasmi?


Xulosa:

Bu sizning kundalik hayotingizni o'zgartiradimi?Ehtimol, yo'q.Ammo "hech narsa" so'zi haqida ikki marta o'ylashingizga sabab bo'lishi mumkin.Fizikada "hech narsa" hech qachon haqiqatan hech narsa bo'lmagan.Va endi — shu 31 ta sirli kosmos chempioni — biz buni ko'ra boshladik.

Keling, ular ko'proq yuzma-yuz kelishga tayyor bo'lsin.

#vacuum birefringence #magnetars #quantum physics #space science #virtual particles #werner heisenberg #neutron stars #physics discovery