Stonehenge siri: Toshlar qanday qilib 700 kilometr masofani bosib o'tdi?

Gap shundaki, men Stonehenge'ni bolaligimdan beri喜欢 qilaman. Janubiy Angliyadagi dalada turgan bu ulkan toshlar — ularning o'zi bir qandaydir sehrli. Kimlar qurgan ekan, deb allaqachon o'ylab ko'rganman.

Va endi tadqiqotchilar yangi nazariya chiqardi — bu haqda gapirib berishni istayman.

Altar toshi haqida

Stonehenge'ning markazida joylashgan katta toshni bilasizmi? Rasmlarda ham ko'rinadi. Uning og'irligi 6 tonna — bu katta fil og'irligiga teng. Eng qiziq joyi shundaki, tadqiqotchilar endi bu tosh Shotlandiyaning shimoli-sharqidan kelgan deb hisoblayapti. Hozirgi joyidan 700 kilometr uzoqlikda!

700 kilometr. Neolit davrida. Yuk mashinalarisiz.

Qanday qilib bu erga keldi?

Sheffield Hallam va Avstraliyadagi Curtin universitetlari olimlari bu sirni o'rganishdi va juda qiziq xulosaga kelishdi.

Tasavvur qiling: so'nggi muzlik davrida Britaniya hududini muzliklar qoplab turgan. Bu muzliklar tabiiy "yuk tashish mashinalari" vazifasini o'tagan — toshlarni asta-sekin surib yurgan. Olimlar kompyuter modellashtirish va mineral tahlil yordamida Altar toshining kelib chiqish joyini aniqlashdi.

Natija: muzliklar toshni Dogger torfligiga — ya'ni hozir Shimoliy dengiz tubida joylashgan hududga olib kelgan bo'lishi mumkin.

Ammo muzliklar uni to'liq Stonehenge'gacha olib bora olmagan. Modellashtirish shuni ko'rsatdiki, to'g'ridan-to'g'ri Salisbury tekisligiga yetkazish mumkin emas edi.

Demak, biror paytda odamlar o'zi olib o'tishi kerak bo'lgan.

Mana shu joyda mening miyam lahimlaganday bo'ldi

Tadqiqotchilar fikricha, tosh — hozir suv ostida bo'lgan — Doggerland nomli o'sha davr yerto'lasida qolgan. Bu yerlar Britaniyani Yevropa materigi bilan bog'laydigan boy, yashil hudud bo'lgan.

Sodda qilib aytganda: muzlik toshni tashlagan. Doggerland aholisi uni topib olgan — tasavvur qiling, bir kuni dalada katta tosh ustiga duch kelyapsiz! Va bu tosh ular uchun muhim bo'lgan.

Keyin muzlik davri tugadi, dengiz ko'tarila boshladi. Va odamlar o'z muqaddas toshini suv ostida qolishiga yo'l qo'ymadilar. Uni yana ko'chirdilar. Va nihoyat, Salisbury tekisligiga yetkazdilar.

Bu bizga nima deydi?

To'g'risi, buni o'qib, neolit davri odamlar haqidagi fikrim butunlay o'zgardi.

Biz ko'pincha qadimgi odamlarni oddiy, kun kechirish bilan band deb tasavvur qilamiz. Lekin bu — bu boshqacha. Bu juda katta tashkil etish, rejalashtirish va hamkorlik haqida.

Tadqiqotchi doktor Anthony Clarke shunday dedi: "Bunday og'ir toshni shu masofaga tashish — bu rejalashtirish, muvofiqlashtirish, landshaftni chuqur tushunish va katta irod talab qiladi."

Haqatan ham shunday. G'ildirak yo'q, kran yo'q, texnika yo'q. Faqat odam kuchi, richaglar va shoyi. Odamlarning bu toshga bo'lgan mehridan ko'p narsa ketgan — uni bir marta emas, ikki marta, balki bir necha marta yuzlab kilometrlar oshiq ko'chirishgan.

Olimlar fikricha, tosh Berkshire Ridgeway — ba'zan Yevropaning eng qadimiy yo'li deb ataladigan — bo'ylab oxirgi bosqichni bosib o'tgan bo'lishi mumkin.

Nima uchun bu muhim?

Ilm-fanga nima yaxshi — har bir javob o'nta yangi savol ochadi.

Biz hali Altar toshining Shotlandiyadagi aniq kelib chiqish joyini bilmaymiz. Qaysi yo'l bilan o'tganini, necha kishi yordam berganini ham bilmaymiz. Ne uchun bu qadar muhim bo'lganini ham.

Ammo bitta narsa aniq: bu toshni ko'chirtirganlar o'zlaridan kattaroq bir narsaga ishonishgan. Ularga yuk mashinasi og'irligidagi tosh muhim ko'ringan va uni ortda qoldirmaganlar.

Sizga aytaymi, bu menga juda ta'sirli tuyuldi.

Keyinchalik Stonehenge rasmini ko'rganimda, minglab yillar oldin yashagan odamlar haqida o'ylayman — ular imkonsiz masofalarni bosib o'tib, ming yillar davom etadigan joyga muqaddas bir narsani olib kelishgan.

Bu — ajoyib.

Sizning fikringiz qanday? Quyida izoh qoldiring — bu qadimiy sayohat haqida nima o'ylaysiz?