Fan qayerda xato qilishi mumkinligini ko'rsatadigan kashfiyot

Aytaychi, bir necha yil avval nima qilgan bo'lardingiz — o'zingiz bilmagan holda yangi fizika qonunini kashf etdingiz. Bugun aynan shunday bo'ldi.

Nimalarni bilamiz?

Maktabda o'qiganingizda, aslida faqat ikki xil magnet borligini aytishardi. Birinchisi — oddiy magnitlar. Yelimlab qo'yganingizni eslaysizmi? Ular bir tomonga qarab turadi va shuning uchun tortishadi.

Ikkinchisi — antiferromagnitlar. Bular juda ham seleqa. Magnitlarni qo'lingizga olsangiz, hech narsa sezmaysiz. Chunki ichidagi mayda magnitlar bir-birini bekor qiladi.

Olimlar bir asrdan ortiq vaqt davomida shunga ishonishardi: bazasi, shu ikki tur bor va shu. Tugatdik.

Lekin...

2026-yilda uch olim — Ispaniyalik Xayro Sinova, чех Libor Şmeykal va Tomas Yungvirt — Yevrofizika mukofotini oldi. Sababi: ular uchinchi tur mavjudligini isbotladilar.

Bunga altermagnetizm deb nom qo'yishdi.

Qiziq tomoni shundaki, altermagnetlar ikki turdagi xususiyatlarni bir vaqtda namoyish etadi. Antiferromagnet kabi, ular tashqaridan magnit sifatida sezilmaydi. Lekin ferromagnet singari, elektronlarining spin xossalari butunlay boshqacha.

Tasavvur qiling: siz "qizil" rangni ko'ryapsiz, lekin aslida uning erta turli ola бор ekan.

Bu nimaga kerak?

Balki siz savol berayotirizdir: "Yaxshi, lekin menga nima foydasi bor?"

Javob: spintronika texnologiyasi uchun.

Altermagnetlar elektr toki o'tkazishi mumkin, lekin elektronlarning spin yo'nalishi bir xil bo'ladi. Bu nima degani?

Kelajakdagi kompyuterlar, smartfonlar, hatto kvant kompyuterlar — bularning barchasi shu materiallardan foydalanishi mumkin. Hozirgi texnologiyalarimiz esa eskirib qoladi.

Qanday qilib topishdi?

Şmeykal sakkiz yil davomida ishladı. Avval g'alati effektlarni kuzatdi — kristallarda elektr o'tganda nimanidir noto'g'ri bo'layotgandek ko'rindi.

Keyin boshqa jamoalar ham tekshirdi va haq ekanligini tasdiqladi.

Xulosa

Fizika — bu tugallangan fan, deyishadi ba'zan. Lekin bir asrdan ortiq vaqt davomida hech kim sezmagan yangi tabiat qonunini topish mumkin ekan.

Har qachon bilmagan narsalar бор. Faqat savol beradigan odam topilishi kerak.

Ertaga telefoningizni quvvatlashda yoki magnit yelimlashda: allaqachon mavjud, lekim hali hech kim kashf etmagan fizika qonunlari ishlayapti — shunchaki hech kim ularga e'tibor bermagan.