Twój mózg ma starożytnego asystenta, o którego istnieniu nie miałeś pojęcia

Wyobraź sobie taką sytuację: próbujesz przeczytać artykuł (wiem, ironia), ale ktoś obok prowadzi głośną rozmowę. Albo pracujesz w domu, a w tle szumi telewizor. Większość z nas radzi sobie z tym bez problemu — nasz mózg potrafi wyciszyć niepotrzebny szum i skupić się na tym, co naprawdę ważne.

Ale dla osób z ADHD ten mechanizm filtrowania jest jakby zepsuty. Każde drobne rozproszenie domaga się uwagi, jak ochroniarz, który zapomniał, jak wykonywać swoją pracę.

No i teraz naukowcy chyba właśnie odkryli dlaczego — a pomogły im w tym sprytne myszy i część mózgu, o której prawdopodobnie nigdy nie słyszałeś.

Tajemniczy filtr uwag

Jest jeden szalony szczegół: badacze z Johns Hopkins University odkryli, że nasza zdolność do koncentracji nie pochodzi z tego miejsca, które moglibyśmy podejrzewać. Przez dekady naukowcy zakładali, że uwaga jest kontrolowana głównie przez korę przedczołową — ten wyrafinowany, ewolucyjnie młody obszar mózgu, którym ludzie tak się chwalą.

Ma to sens, prawda? Mamy największe kory przedczołowe w całym królestwie zwierząt i jesteśmy całkiem dobrzy w skupianiu się (kiedy akurat tego chcemy).

Ale pojawia się zagadka: wiele zwierząt świetnie sobie radzi z koncentracją uwagi bez wielkiej, rozbudowanej kory przedczołowej. Ptaki, ryby, nawet żaby — rozwiązują problem "ignorowania rozproszeń" od setek milionów lat. Jak to możliwe?

Odpowiedź jest znacznie starsza, niż moglibyśmy przypuszczać.

Poznaj swoje pnie mózgu

Badacze znaleźli sieć neuronów ukrytych w pniu mózgu. Tak, w pniu mózgu — tej starożytnej, prymitywnej części u podstawy czaszki, która odpowiada za podstawowe funkcje życiowe. To nie kora mózgowa wykonuje tu ciężką pracę umysłową. To coś znacznie bardziej podstawowego.

"Mówimy o ewolucyjnie starożytnym regionie" — wyjaśnił główny autor badania, Ninad Kothari. "Od setek milionów lat stworzenia mają tę zdolność skupiania uwagi. I nie potrzebowały do tego żadnej wyrafinowanej kory przedczołowej."

Zespół przeprowadził eksperyment, który całkiem przypomina te testy na uwagę, które pewnie robiliście jako dzieci (pamiętacie te, gdzie trzeba było znaleźć różnice między dwoma obrazkami?). Naukowcy nauczyli myszy skupiać się na celu znajdującym się dokładnie przed nimi, ignorując jednocześnie rozpraszające sygnały z boku. Myszy szybko się tego nauczyły i spisały się świetnie.

Potem przyszedł czas na najciekawszą część: badacze tymczasowo wyłączyli te neurony w pniu mózgu.

"Kiedy zablokowaliśmy te neurony, myszy stały się mocno rozproszone" — powiedział Kothari. Nie potrafiły już ignorować rozproszeń — nawet tych słabych lub nieistotnych.

Coś ci to przypomina? Powinno. Zdaniem badaczy wygląda to niezwykle podobnie do tego, co dzieje się w ADHD.

Co to oznacza dla ADHD i autyzmu

Starszy autor badania, neurobiolog Shreesh Mysore, ujął to tak: "Charakterystyczną cechą ADHD jest to, że nawet słabe bodźce rozpraszające odciągają uwagę — a dokładnie to obserwujemy, gdy te neurony są wyciszane."

Ale jest też dobra strona: kiedy neurony ponownie włączono, myszy natychmiast odzyskały zdolność filtrowania rozproszeń, nawet tych silnych. System można przywrócić do działania.

To odkrycie otwiera ekscytujące możliwości. Jeśli takie neurony istnieją u ludzi (wszystko na to wskazuje) i działają podobnie, naukowcy mogą potencjalnie opracować bardziej precyzyjne metody leczenia zaburzeń uwagi. Zamiast wpływać na cały mózg, przyszłe leki mogłyby celować bezpośrednio w ten konkretny "silnik selekcji uwagi".

Zespół szczególnie interesuje się tym, czy te neurony zachowują się inaczej u osób z ADHD lub autyzmem. To mogłoby wyjaśnić, dlaczego niektóre mózgi mają problemy z selektywną uwagą — i wskazać dokładniejsze sposoby pomocy.

Twój mózg jest starszy (i mądrzejszy), niż myślisz

Ta sprawa naprawdę mnie fascynuje. Przez długi czas myśleliśmy o ludzkim mózgu jako o tym wyjątkowo wyrafinowanym narzędzie, które ewoluowało w kierunku coraz większej złożoności. I choć w wielu aspektach to prawda, to równie pokorne jest uświadomienie sobie, że niektóre z naszych najważniejszych zdolności umysłowych — jak moc skupiania się wśród chaosu — sięgają korzeniami do układów mózgowych stworzeń, które pływały i pełzały po Ziemi setki milionów lat temu.

Twój mózg rozwiązuje problem "na czym powinienem się teraz skupić?" jeszcze zanim pojawiły się dinozaury. To dość niezwykłe.

Więc następnym razem, gdy skutecznie zignorujesz wibrujący telefon podczas głębokiej rozmowy albo znajdziesz twarz przyjaciela w zatłoczonym miejscu — złóż w myślach podziękowanie swojemu starożytnemu pniowi mózgu. Ciężko pracował, żebyś mógł się skupić.

A teraz, jeśli pozwolicie, muszę poćwiczyć ignorowanie własnych rozproszeń...