Dlaczego jesteśmy tacy, jacy jesteśmy? Nauka znalazła odpowiedź w naszym DNA

Od zawsze mnie to zastanawiało — czemu mój brat jest taki zrelaksowany, podczas gdy ja się stresuję dosłownie wszystkim? Czemu moja przyjaciółka rozkwita na imprezach, a ja liczę sekundy do momentu, gdy wreszcie będę mogła wrócić do domu i zamknąć się z książką?

Naukowcy właśnie znaleźli część odpowiedzi. I tkwi ona w naszym DNA.

Co konkretnie odkryli?

Zespół pod kierownictwem psychologa Teda Schwaby z Michigan State University opublikował badanie w prestiżowym czasopiśmie Nature. Przeanalizowali próbki DNA z niemal pięćdziesięciu różnych grup ludzi z całego świata — szukali wariantów genetycznych wpływających na osobowość.

Rezultat? Znaleźli ich 1260 — i aż 824 były wcześniej zupełnie nieznane. To naprawdę ogromna sprawa.

Naukowcy skupili się na tym, copsychologowie nazywają Wielką Piątką cech osobowości:

• Ekstrawersja — czyli to, jak bardzo jesteś osobą towarzyską i pełną energii
• Uprzejmość — skłonność do ufności i współpracy z innymi
• Sumienność — zdolność do organizacji i brania odpowiedzialności
• Neurotyczność — podatność na lęk i niestabilność emocjonalną
• Otwartość — ciekawość świata i wyobraźnia

Ta osoba, która ciągle się spóźnia, gubi klucze i nie dotrzymuje postanowień noworocznych? Prawdopodobnie ma niską sumienność. Twój znajomy, który uwielbia chaos, ciągle ma szalone pomysły i chce wypróbować każdą nową restaurację w mieście? Zapewne wysoka otwartość. A ten kolega, który zachowuje zimną krew nawet w kryzysie? Prawdopodobnie niska neurotyczność.

To mnie naprawdę zaskoczyło

Najciekawsze jest to, że te genetyczne wpływy na osobowość nie różnią się w zależności od kultury czy miejsca zamieszkania. Wariant związany z ekstrawersją u emeryta z Ohio dokładnie tak samo przejawiał się u młodych dorosłych w Holandii.

Kiedy się nad tym zastanowić — to niesamowite. Nasze osobowości różnią się przecież ogromnie między kulturami i wychowaniem. A jednak podstawowa struktura genetyczna? Ta pozostaje zaskakująco stała.

Ale tutaj jest haczyk

Zanim pomyślisz: „No to już wiem, jestem po prostu genetycznie skazany na ciągłe zamartwianie się i niezorganizowanie — nic na to nie poradzę" — muszę ci powiedzieć, że tak właśnie nie jest.

Żaden pojedynczy gen nie kształtuje twojej osobowości. To są tysiące drobnych wariantów, z których każdy ma niewielki wpływ, a wszystkie razem współdziałają z twoim środowiskiem, doświadczeniami i wyborami. Jak ujął to sam Schwaba: genetyka to nie przeznaczenie. Niektórzy ludzie po prostu inaczej się rozwijają, niż "sugeruje" ich profil genetyczny.

Badania pokazały jednak pewne interesujące zależności. Osoby z profilem genetycznym wskazującym na wysoką sumienność częściej ćwiczyły, rzadziej nadużywały substancji i starzały się zdrowiej. Z kolei warianty związane z wysoką neurotycznością lub niską sumiennością korelowały z większym ryzykiem pewnych zaburzeń psychicznych.

Co z tego wszystkiego wynika?

Szczerze? Uważam te badania za jednocześnie pocieszające i stawiające pod znakiem zapytania dotychczasowe myślenie.

Oznacza to, że kiedy mama mówi, że upór pojawia się u ciebie po tacie — może mieć dosłownie rację. Że niektóre nasze skłonności osobowościowe, te, za które czasem się ganimy, mają korzenie w biologii, której nie wybieraliśmy.

Ale też oznacza to, że te skłonności nie są porażkami charakteru. Jeśli twój mózg jest "okablowany" tak, że odczuwasz więcej lęku — to nie jest twoja wada. To po prostu twoja budowa. A co ważniejsze: skoro wiemy, że te warianty istnieją, naukowcy mogą je badać, lepiej rozumieć i pewnego dnia może pomagać ludziom w pracy z ich naturalnymi skłonnościami zamiast przeciwko nim.

Podsumowując

Wciąż dokładnie nie wiemy, ile w naszej osobowości to natura, a ile wychowanie — i te badania sugerują, że to prawdopodobnie złożony taniec jednego i drugiego. Twoje geny nie piszą twojej historii. Dają ci tylko pewne ciekawe punkt wyjścia.

Więc może następnym razem, gdy złapiesz się na tym, że za bardzo się denerwujesz, za bardzo izolujesz albo masz zbyt rozproszoną uwagę — pamiętaj, że twoje DNA też w tym maczało palce. I to w porządku.

Wszyscy po prostu robimy, co możemy, z osobowością, którą odziedziczyliśmy. Nauka powoli pomaga nam to lepiej zrozumieć.