35 Bin Fitin Üzerinde Her Şeyin Ters Gitmesi

19 Temmuz 1989'da Kaptan Al Haynes uçakta otururken bir ses duydu: BANG. United 232 Uçuşu'nun arka motoru Iowa semalarında patladı. O an, Haynes'in ve başka 295 kişinin hayatı birdenbire değişti.

Böyle bir anda normal insanın paniklemesi gerekir. Ama Haynes farklı yaptı. Olanları kafasında bir anlık işleme girişti. Bomba mı? Patlama mı? Uçak korkunç bir şekilde sarsılıyordu, sağa çekiliyor. Aletler çılgınca iğneler fırlatıyordu. Oysa modern uçaklar motor arızalarına karşı iyi tasarlanmışlardır. Bu uçağın sorunu başka bir şeydi.

Asıl Sorun Motor Değildi

İşte burası gerçekten korkutucu. Patlama sadece motora zarar vermedi. Metal parçaları uçağın gizli borularından geçti. Bahsettiğim borular hidrolik sistemlerdir—pilotların dokunduğu her şeyi kontrol ederler. Direksiyon, pedal, kanatçık, iniş takımı. Hepsi basınçlı hidrolik sıvı ile çalışır. Şimdi ise sıvı gökyüzüne akıyordu.

Motor hâlâ çalışıyordu. Radyolar işlevdi. Göstergeler bilgi veriyordu. Ama Haynes kolu çektiğinde hiçbir şey olmadı. Göğüsünü çıkara çıkara çekse de uçak umursamadı. Hidrolik basıncı olmadan, eli ile uçağın yüzeyleri arasında hiçbir bağlantı kalmamıştı.

Bu andaki çoğu yolcu uçağı trajedi ile sonuçlanır. Ama Haynes pes etmek üzere değildi.

Motor Gücü ile Doğaçlama Çözüm

Haynes garip bir şeyi fark etti: belki de motorların hızını ayarlayarak uçağı kontrol edebilirdi.

Düşün ki sol motoru daha hızlı çalıştırırsan, sağ taraf daha fazla itme alır. Uçak sağa dönmek ister. Evet, çok ilkel. Arabanın her iki tarafındaki kornayı farklı kullanarak onu yönlendirmeye benzer. Fakat elinde başka çıkar mı, yaratıcı olursun.

Haynes ile birinci pilot William Records tam da bunu yaptı. Uçak ters dönerken—yaklaşık 38 derece—Haynes sol motoru minimize ederken sağını maksimuma çıkardı. Dengesiz güç yavaş yavaş sağ kanadı kaldırdı.

Problem şuydu: motorlar yavaş tepki verirler. Gaz kolu hareket ettirirsen, uçak biraz sonra cevap verir. Hava aracı da başka bir döngüye girdi: burun düşer, hız artar, burun çıkar, hız düşer, tekrar. Durmaksızın.

Görünmeyen Kontroller ile Kör Uçuş

Haynes ve ekibi geleneksel anlamda "uçuş" yapmıyordu. Gazı hafifçe ayarlıyor, sonucu bekliyorlar, ne olacağını tahmin ediyor, tekrar ayarladıklar. Sanki fırın eldiveni giyip güneş gözlüğü takarak iniş yaptırılsaydı böyle olurdu.

İnanılması zor ama bu işe yarıyor. Hasar gören ve hemen hemen kontrol edilemeyen bu uçağı Sioux City Havaalanı'na doğru yönlendirdiler. Üstüne üstlük yardım da aldılar. Dennis Fitch, o gün yolcu olarak bulunan bir DC-10 eğitmeni, kokpite çıktı ve gazları ayarlarken Haynes ile Records direksiyon çekti. Gerçek manada takım işi.

Uçak geniş dönüşlerle alçalıyordu. İniş takımını el ile indirdiler (evet, her şeyin el ile yedek olanı vardır). Saat 4'te 22 numarası Piste yakalanmıştı. Hâlâ saatte 250 kilometre yapıyor—çok hızlı. Aşırı dik iniyor. Yavaşlama şansı yoktu.

185 Hayatı Kurtaran Çarpış

232 Uçuşu zemine değdiğinde bu iniş değildi. Bu bir çarpışmaydı. Sağ kanat toprakta çarptı. İniş takımı bu darbenin altında ezildi. Gövde parçalandı. Yangın çıktı. Uçak ters döndü ve durdu.

296 kişiden 185'i ayakta çıktı (ya da taşındı). Bu şiddetteki bir kazada bu neredeyse mucize. Yeterince güvenli inişe sayılmadığından değil. Fakat uçağı yeterince uzun havada tuttukları, yeterince kontrol ettikleri ve çarptığında hayatta kalanların olması için yeterince iyi yönlendirdikleri için.

NASA'nın Öğrendikleri

Araştırmacılar yıllar sonra ne olduğunu incelediler. Sadece motor gazıyla bir uçak kontrol edilebilir mi? Sonuç: belki ama yavaş, öngörülemez ve muazzam pilot becerisi gerektiriyor. Modern uçuşlarda buna hiç güvenilmez.

Ama Flight 232'nin hikâyesinin noktası bu değil. Önemli olan şu: her şey başarısız oldu, kitaplar bunu kurtarılamaz saysa da, insan uzmanlığı ve kararlılığı yol buldu. Bu pilotlar herkeyi kurtarmadı. Ama imkânsız sayılacak bir sayıda insanı mümkün olmayan bir şeyi yaparak kurtardı.

İşte biz hâlâ United Flight 232'yi onca yıl sonra konuşuyoruz bunun için. Sadece kaza olsaydı, unutulmuş olurdu. Ama bu, insanların imkânsızı nasıl kabul etmeyebildikleri hakkında bir hikâyedir.