Samolyot arvoh kemaga aylangan kun

Tasavvur qiling: Afina osmoni ustida oddiy reysdagi samolyot uchmoqda. Tashqaridan hammasi joyida. Ichkarida esa? Uchuvchi o‘rnasida uxlab yotibdi. Ikkinchi uchuvchi ham pishib ketgan. Yo‘lovchilarning deyarli barchasi hushini yo‘qotgan. Samolyot esa o‘z-o‘zidan mukammal uchaveradi.

Bu Gollivud filmi emas. 2005-yil 14-avgustda Helios Airways 522-reysida shunday voqea sodir bo‘ldi. Aviatsiyadagi eng dahshatli voqea.

Osmondagi sir

Tong soat 11 da yunon havo kuchlari jangovar samolyotlarini ko‘tardi. Terrorchilar egallab oldi deb o‘ylashdi. F-16 uchuvchilari Boeing 737 yoniga chiqib, oynalardan qarashdi. Ko‘rganlari esa qo‘rqinchli edi: yo‘lovchilar o‘rinalarida pishib, kislorod maskalarini taqib o‘tirishgan. Kabina ham shunday – ikki uchuvchi ham hushsiz.

Bir soatdan ortiq vaqt radiodan javob kutmaganlar. Samolyot avtopilotda Afina atrofida aylanib yurardi. Mexanik arvohdek.

Bitta odamning kurashi

Faqat bitta odam hushida edi: styuard Andreas Prodromou. U qo‘l kislorod ballonini olib yurgan. Kichik samolyotlarni boshqarish guvohnomasi bor edi, ammo bu yirik jetda tajribasi yo‘q. 121 odamning taqdiri uning qo‘lida.

F-16 uchuvchilari uni ko‘rdi: Prodromou kabina tomon yugurib, oynodan imo-işora qildi. Uchuvchilarni silkitti. Radiodan favqulodda signal berdi. Ovozi titragan edi. Ammo vaqt tugadi. Dvigatellar o‘chdi. Samolyot pastga tushdi va Grammatiko qishlog‘i yaqinidagi tepalikka urildi. Hech kim tirik qolmadi.

Nima uchun shunday bo‘ldi

Voqea jahli chiqaradigan joyi shu. Hammasi oddiy xatodan boshlandi.

Samolyot Londondan Kiprga kelganda, yer xodimlari eshikdagi nosozlikni ko‘rdi. Dvigateellarini qayta ishga tushirmasdan ta’mirlash uchun kabina bosim tizimini “avtomatik”dan “qo‘l” rejimiga o‘tkazishdi. Mantiqiy.

Keyin unutib ketishdi. Uchuvchilar pre-reys tekshiruvida sezmay qoldi. Uchish boshlanib, balandlikka chiqqanda kabina bosimi o‘zgarmadi. 5 daqiqadan keyin signal boshlandi: “Bosim muammosi!”

Uchuvchilar buni boshqa signal bilan adashtirishdi – uchishga tayyorlik signali. O‘ylashdi, xato signal, o‘chirib yuborishdi.

Balansiz balandlikda havo siyraklashdi. Gipoksiya boshlandi – kislorod yetishmasligi. Hammasi hushini yo‘qotdi, faqat Prodromou qoldi.

Asl saboq

Aviatsiya bugun eng xavfsiz transport. Bu falokatlardan saboq olish tufayli shunday. Baxt emas, fojialar yaxshilagan.

522-reysdan keyin FAA o‘zgartirishlar kiritdi:

• Boeing 737 larda yangi chiroqlar o‘rnatildi, signallar o‘xshamasligi uchun
• Uchuvchilarga gipoksiya belgilarini aniqlash bo‘yicha trening
• Kabina tekshiruvlari uchun yangi qoidalar

Helios Airways 2006-yilda yopildi. Xavfsizlik obro‘si yomon edi.

Insoniy yo‘qotish

Meni bu voqea dahshatga soladi: 121 odam o‘lganidan keyin xavfsizlik yaxshilandi. Shu jumladan, jasur styuard Prodromou.

2007-yilgi hujjatli filmda otasi Konstantinos shunday dedi: “U professional uchuvchi bo‘lishni orzu qilardi. Katta bo‘shliq qoldirdi. Hech qachon unutmaymiz.”

Bu so‘zlar hammasini tushuntiradi. Bu statistika emas. Orzular, oilalar, kelajaklar yo‘qoldi. Oddiy ehtiyotsizlik va omadsizlik sabab.

Keyingi reysda xavfsizlik haqidagi e’lonlar zerikarli tuyulsa, eslang: har bir qoida, chiroq, ro‘yxat – kimdirning qonli tajribasi natijasida paydo bo‘lgan. Ba’zan yurak og‘rig‘i bilan.