Amerika'nın Üzerine Kapatılan Toz Bulutu: Hawk's Nest Felaketi

Sana neredeyse yüz yıl önce yaşanmış bir olaydan bahsetmek istiyorum. Hazır mısın? Çünkü bu hikaye seni gerçekten kızdıracak.

Kriz Zamanında İş Arayan Adamlar

1930 yılındayız. Büyük Buhran Amerika'yı kasıp kavuruyor. Erkekler o kadar umutsuzca iş arıyor ki, ne olursa olsun kabul etmeye hazırlar. Binlercesi Batı Virginia'nın küçücük bir kasabası olan Gauley Bridge'e akın ediyor. Bir dağın içinden tünel kazacaklar—dev bir mühendislik projesi. Amaç: bir nehri yeni bir hidroelektrik barajına yönlendirmek. Baraj büyük bir metalürji fabrikasına güç sağlayacak. Ücret? Kıl payı hayatta kalmaya yetecek kadar.

Bu adamların bilmediği şey, aslında kendi ölüm fermanlarını imzaladıkları.

Öldüren Toz

Düşün şimdi: Dağı delmek için dinamit kullanılıyor. Hepsinden fazla dinamit. Kaya parçalanırken, delme ve kazma sırasında havaya bir şey karışıyor: kristal kuvars tozu. Yani silis. Minicik, cam gibiparmakçıklar havada süzülüyor—gözle görülmezler.

İşte hikayeyi gerçekten öfkelendirici kılan nokta bu: Bilim insanları bu tozun akciğerlere ne yapabileceğini yüzde yüz biliyordu. Silikoz adı verilen hastalığı tanıyorlardı—akciğer dokusunun yavaş yavaş sertleşmesi ve skarlaşması, içeriden boğularak ölüm.

Tedavisi yok. Yakalandın mı, bekle.

Nasıl çalıştığını anlamak aslında çok kolay. Her nefes aldığında ciğerlerinin derinliklerine cam kıymıkları batıyor. Vücudun bu davetsiz misafirleri duvar örmeye çalışıyor—skar dokusuyla. Ama skar dokusu akciğerleri sertleştiriyor, görevlerini yapamaz hale getiriyor. Nefes almak gittikçe zorlaşıyor. Sonunda boğuluyorsun—bazen aylar içinde, bazen birkaç yılda.

Ve en kötüsü? Korunmanın yolunu da biliyorduk. Düzgün havalandırma. Tüneli ıslak tutarak tozun havaya karışmasını engellemek. Koruyucu maske. Bunlar 1930'da deneysel fikirler değildi—zaten bilinen, uygulanan iş güvenliği pratikleriydi.

Gauley Bridge'te hiçbiri kullanılmadı.

Parçalanmamız Gereken Rakamlar

İş hikaye burada daha da karanlıklaşıyor. Tıp profesörü Martin Cherniack, bu trajedinin aslında tek kelimesiyle en yetkin tarihçisi (konuyu "The Hawk's Nest Incident" adlı kitabıyla birlikte literal olarak da yazmış), proje sırasında veya tamamlandıktan sonraki beş yıl içinde en az 764 işçinin öldüğünü tahmin ediyor.

Yedi yüz altmış dört kişi. Yok oluverdiler. Tamamen önlenebilir bir şeyden.

Her dört işçiden yaklaşık üçü siyahi erkekti. Birçoğu ekonominin gördüğü en kötü krizde herhangi bir gelir elde etmek umuduyla Güney'den kuzeye göç etmişti. Kullanıldılar ve bir kenara atıldılar.

Şirket belgelerinde bu işçilere "geçici işçiler" dendiğini okuduğumda—atılabilir, isimsiz emek olarak muamele gördüklerini—sinerim gerçekten. Çünkü onlara bakış buydu: Gelecekleri ve aileleri olan insanlar değil, tüketilip bitirilecek münhasır kaynaklar.

Şaşkınlık Verici Örtbas

Hawk's Nest hikayesinde beni gerçekten sarsan şey bu: ölümler en kötü kısım değildi. En köl kısım, sonra olanlardı—ya da daha doğrusu, olmasına izin verilmeyen şeylerdi.

İlgili şirketler—her şeyi denetleyen Union Carbide ve müteahhit firma Rinehart and Dennis—bu işçileri korumayı beceremekle kalmadı, gerçeğin asla ortaya çıkmamasını aktif olarak sağladılar.

İşçiler hastalanıp ölmeye başlayınca, birçoğu tazminat istedi. Davalar açıldı. Ve sonra... Yok. Cherniack onlarca yıl sonra olayı araştırmaya çalıştığında, Fayette County'deki mahkeme kayıtları sistematik olarak imha edilmişti. Bir eyalet arşivcisiyle çalıştığında, Hawk's Nest'le ilgili her bir dosya buharlaşmıştı.

Yok olmuştu. Sanki hiç olmamıştı.

Anonim bir kaynak Cherniack'a, babasının davalardan birkaçıyla ilgilendiğini, ve hayatta kalan tek kayıtların bundan dolayı var olduğunu söyledi. Kayıtları koruması gerekenler aktif olarak yok ederken, tarihi koruyan rastgele bir insan.

Ama bekle—daha kötüsü var. 1935'te Batı Virginia yasama organı yeni işçi tazminat yasaları geçirdi. Bunun kurbanlara yardımcı olacağını düşünebilirsin. Ama hayır, yasa özellikle Hawk's Nest işçilerini herhangi bir tazminat almaya uygun olmaktan çıkaran bir zamanaşımı maddesi içeriyordu. Şirketler tamamen kurtuldu. Kapatıldı.

Cherniack'ın dediği gibi, "daha fazla talepten ve skandal riskinden kurtulmuşlardı."

Kahramanlar ve Kötüler

Doğru olanı yapmaya çalışan bazı insanlar vardı ve hatırlanmayı hak ediyorlar.

George Robinson, yetmişlerine kadar yaşamayı başaran siyahi bir delici ustasıydı. Neler gördüğünü Kongre'de anlatmak için tanıklık etti. Silikozdan çektiği acıları tarif etti ve kendi bildiği en az 150 kişinin öldüğünü tahmin etti. Tanıklığı açık, detaylı ve yıkıcıydı.

Union Carbide'in cevabı ne mi? İç memorandumlarla güvenilirliğini, karakterini sorguladılar ve onu medya peşinde koşan biri olarak gömdüler. İsimsiz bir şirket temsilcisi yazmıştı: Robinson "ün peşinde koşuyor" ve "muhtemelen hayatında ilk kez beyaz insanlara izlenim bırakmanın zevkini çıkarıyor."

Bunu biraz düşün. İşini yaparken kapıldığı bir hastalıktan ölmekte olan bir adam, arkadaşlarının etrafında ölmesini izliyor ve onu öldüren şirket, konuşma cesaretini gösterdi diye onunla alay ediyor.

Öbür tarafta Arthur Peyton vardı—beyaz bir Union Carbide mühendisi ve ihbarcı oldu. Şirkete karşı tanıklık etti, gördüklerinin gerçeğini anlattı. İşini, belki de kariyerini kaybetti ama yine de yaptı.

Peyton ve Robinson gibi insanları hatırlamalıyız. Sadece kurban değil, gücü hesap vermeye çağırmaya çalışan insanlar olarak. Özellikle Robinson—konuşmasının kendisini riske attığını bilerek yine de yaptı.

Batı Virginia Senatörü Rush Holt bunu "dünyada görülmüş en vahşi endüstriyel inşaat örneği" olarak adlandırdı. Haklı.

Neden Önemli?

Belki soruyorsundur: Neden neredeyse yüz yıl önce yaşanmış bir şeyden bahsediyorum? Bugünle ne ilgisi var?

Dürüst olmam gerekirse: Her şeyle.

Bu hikaye insan hayatının kurumsal karların önünde nasıl bir yer tuttuğuyla ilgili. Çaresiz ve güçsüz işçilerin ne kadar kolay sömürülebileceğiyle ilgili. Güç yapılarının—kayıtları bastırarak, yasal manevralarla, kurbanları küçük düşürerek ve insandışılaştırarak—kendilerini nasıl koruduğuyla ilgili.

1930'lardan bu yana ilerleme kaydettik. İş güvenliği düzenlemeleri var artık. Silikoz, tazminat ödenen meslek hastalığı olarak tanınıyor. OSHA'mız var.

Ama temel dinamikler mi? Onlar hâlâ değişmedi. Hâlâ işçiler verimlilik ve kâr uğruna risk altında. Hâlâ topluluklar tehlikelere maruz bırakılıyor, hâlâ konuşmaya çalışanlar susturuluyor.

Hawk's Nest felaketi önemli çünkü o 764 adam önemli. Hayatlarının değeri vardı. Ölümleri ihmalden kaynaklanan cinayetti—ve sonra Amerika'nın en güçlü şirketlerinden bazıları tarafından örtbas edildi.

Onları geri getiremiyoruz. Ama hatırlayabiliriz. Ve hikayelerinin bir kez daha silinmesini engelleyebiliriz.

Daha önce Hawk's Nest felaketini duydun mu? Ben duymamıştım ve bu kadar önemli bir şeyin kolektif hafızamızdan bu kadar sistematik olarak silinmiş olmasına şaşırdım. Bu hikaye seni benim gibi sarstıysa, lütfen biriyle paylaş. Bu adamlar hatırlanmayı hak ediyor.