Yerning chuqur joylarida ishlaydigan kichkina tozalovchilar

Sizga bir narsa haqida gapiray: zamonaviy fan yechim topish uchun eng unlikely joylarga qarab qolgan ekan.

Germaniyaning Helmholtz-Zentrum Dresden-Rossendorf markazidagi olimlar, hamkasblari bilan birga, katta kashfiyot qildi. Ular aniqladiki, ba'zi bakteriyalar — aynan mana shu konlarda allaqachon yashaydigan mikroorganizmlar — erigan uranning holatini o'zgartirishi mumkin. Va buning uchun ularga faqat oddiy modda kerak: glitserin.

Bu — oziq-ovqat mahsulotlaridan ham topiladigan, yog'ning bir qismi.

Keling, boshidan boshlaylik.

Muammo nima?

Uran — bu yer po'stlog'ida tabiiy ravishda uchraydigan element. Oddiy qilib aytganda, u tuproqdagi minerallar ichida "qulflangan" holda yotadi. Ammo konlarni qazish yoki tabiiy jarayonlar buni o'zgartiradi.

Olib chiqilganda yoki boshqa shaklga o'tganda, uran suvda erishi mumkin. Va shunda — bu xavfli metall daryolar, yer osti suvlari orqali harakatlana boshlaydi. Nihoyat, u ichimlik suviga tushishi ham mumkin.

Bu jiddiy muammo. Uran tanaga uzoq muddat ta'sir qilsa, buyraklar shikastlanishi va saraton xavfi oshishi mumkin. Qisqa qilib aytganda — bu "qo'lga tegizsang, yashil bo'lib qolasan" holat emas, lekin soglomlik uchun yomon yangilik.

Tajriba qanday o'tdi

Olimlar Sajami tog'laridagi uranium konidan namuna oldi. Bu yer 2000 metr chuqurlikda — deyarli kislorodsiz muhit.

Ular namunalarga ozgina glitserin qo'shdilar va kuzatdilar.

Kun sayin bakteriyalar glitserinni iste'mol qila boshladi. Va erigan uranium... yo'qola boshladi. 130 kundan so'ng, suvda faqat 5% uranium qoldi.

Qolgani? Bakteriyalarning hujayra devorlarida.

Olimlar bu jarayonni "kichkina tozalovchi бригада" deb atashdi. Bakteriyalar ishlab chiqdi — uraniumni o'z ichlariga qamab qo'ydi.

Kutilmagan burilish

Ammo eng qiziq qismi hali oldinda edi.

Olimlar ilg'or mikroskopiya va spektroskopiya yordamida — jumladan, Fransiyadagi sinxrotron markazida tajriba o'tkazib — bacterial ichidagi uranni o'rganishdi.

Va ular g'alati narsani topdilar.

Uran odatda to'rtinchi yoki oltinchi valentlik holatida bo'ladi. Ammo bu bakteriyalarda? Katta qismi beshinchi valentlik holatida edi — V valentlik.

Pentavalent uran — bu g'ayrioddiy narsa. Oldin ham kuzatilgan, lekin faqat vaqtincha: paydo bo'ladi va darhol yo'qoladi. Mayfli kabi — bir soniyada tug'iladi va o'ladi.

Ammo bu bakteriyalarda u barqaror edi.

Yangi birikma

Bundan ham qiziqroqi: bu pentavalent uran temir va kislorod bilan birlashib, yangi birikma hosil qildi — FeU(V)O4.

Bu birikma shu qadar yangiki, hatto rasmiy nomi ham yo'q. U 2020-yilda birinchi marta topilgan — Xorvatiyadan olingan tuproq namunalarida, uranium o'qlari bilan ifloslangan joylardan. Va muhim jihati: u 25 yildan ortiq vaqt davomida barqaror qolgan.

Lekin muammo bor edi: hech kim bu birikma qanday hosil bo'lishini bilmasdi.

Endi bilamiz. Bakteriyalar muhim rol o'ynaydi.

Bu nimaga kerak?

Keling, ahamiyatini tushunamiz.

Dunyoda uranium bilan ifloslangan ko'plab joylar bor — konlar, sobiq harbiy poligonlar. Ularni tozalash juda qimmat va murakkab. An'anaviy usullar — iflos tuproqni qazish yoki katta hajmdagi suvni filtrlash tizimlari orqali o'tkazish.

Amma agar shu tabiiy bakteriyalarni ishga solsak-chi? Ularga qulay sharoit yaratamiz, glitserin kabi oziq beramiz — va uraniumni o'z hujayralarida "qulflash"iga yo'l qo'yamiz?

Bu sehrli yechim emas va hali ko'p ish qolgan. Lekin bu kashfiyot atrof-muhitni tozalash bo'yicha butun yangi yo'nalish ochadi.

Tabiat,dayoq, biz bilmagan muammolarni hal qilib kelgan ekan.

Va bu — umid beradi.

Manba: ScienceDaily