Fan va texnologiya olami
← Bosh sahifa
Tropik daraxtlarning ichida gʻalati narsa sodir boʻlyapti — va bunga insonlar sababmi?

Tropik daraxtlarning ichida gʻalati narsa sodir boʻlyapti — va bunga insonlar sababmi?

2026-10-06T21:44:38.511736+00:00

Borneo o'rmonidagi Kichik Appartament Va Uning Moorislari

Keling, sizga bir narsa aytaman — bu tadqiqotni birinchi marta o'qiganda, men ham ikki marta qayta o'qishim kerak bo'ldi. chunki bu haqda tushuntirishga harakat qilsam, odamlar menga g'alati qarashishi mumkin.

Borneoda Macaranga pearsonii nomli daraxt bor. Va bu darazt o'zining somasida kichkina bo'sh xonalar rivojlantirgan — xuddi qo'ng'izlar uchun qurilgan kichkina appartamentlar kabi. Bundan tashqari, daraxt o'z mehmondorlari — qo'ng'izlar — uchun maxsus oziq-ovqat ham ishlab chiqaradi. Juda ham mehribon xo'jayin, to'g'rimi?

Buning evaziga qo'ng'izlar ijara to'lamaydi. Ular daraxtning qo'riqchilari bo'ladi. Har qanday qurt yoki hasharot daraxt barglarini yeyishga urinsa, qo'ng'izlar uni agressiv ravishda quvib chiqaradi. Tabiatning bu ajoyib hamkorligi taxminan 10 million yildan beri davom etmoqda. Haqiqiy uzoq muddatli biznes hamkorlik!

Kutilmagan Mehmonlar

Lekin bu yerda ishlar g'alati bo'la boshlaydi. Queen Mary universiteti va Kew bog'lari tadqiqotchilari bu "qo'ng'iz-daraxtlarni" o'rganayotganda, g'alati narsani payqashdi. Ba'zi bo'sh xonalarda qo'ng'izlar yo'q edi. Ular boshqa narsa bilan to'lgan edi.

Pashshalar. Tirik pashshalar. Caniblar tirik-qidir bo'lgan.

Ma'lum bo'ldiki, yirtqich o'rgimchaklar ham shu xonalardan o'z bolalari uchun儿童 tuydilar sifatida foydalanishni o'rgangan. Yetuk o'rgimchaklar pashshalarni ovlaydi, ularni falajlaydi va daraxt bo'shliqlariga qo'yadi — o'sib kelayotgan lichinkalar uchun oziq-ovqat sifatida. Shunday qilib, himoya qo'ng'iz armiyasi o'rniga, o'rgimchak bolalari pashsha sushi ustida ziyofat qiladi.

Yetakchi tadqiqotchi Lestina xonim bo'shliqlar "o'rgimchak lichinkalari tomonidan tirik-qidir qilinayotgan pashshalar bilan to'lgan" somalarni topganini aytdi. Bu haqiqatan ham qiziq va biroz qo'rqinchli.

Insonlarning roli

Bu qism meni ayniqsa o'ylantirdi: bu jarayon o'rmon bo'ylab tasodifiy sodir bo'lmayapti. Olimlar o'rgimchaklar va inson o'zgartirgan muhit o'rtasida aniq bog'liqlik topishdi.

Yong'iq palma plantatsiyalarida o'sgan daraxtlarda o'rgimchaklar juda ko'p edi — qurilgan o'rmonga nisbatan. Bir daqiqa o'ylab ko'ring. Biz sharoit yaratdikki, bu o'rgimchaklar ant колониялари учun maxsus rivojlangan bo'shliqlarni egallab olishadi.

Tadqiqot mualliflaridan biri, doktor Kalsum M. Yusah, shunday dedi: "Inson faoliyati butun dunyodagi yashash joylarini o'zgartirmoqda va tur взаимодействиелариidagi bunday o'zgarishlarni aynan shunday kutishimiz kerak."

Bu yumshoq aytilgan so'z, lekin aslida u shuni anglatadiki, biz tabiatning ishlab turgan tizimiga aralashdik.

Nega bu muhim?

Siz: "Yaxshi, tabiiy drama, lekin buning menga aloqasi yo'q", deb o'ylashingiz mumkin.

Yaxshi savol. Mana nimasi Muhim — Macaranga turlari atayin chiroyli ko'rinish uchun o'tirgan oddiy daraxtlar emas. Ular ko'pincha tozalangan yoki shikastlangan hududlarni birinchi bo'lib egallovchi o'simliklar. Ularinqilobchilar, qayta quruvchilar, tabiatning tozalash бригадаси.

Ular o'rmonlarning tiklanishiga yordam beruvchi turlar.

Agar o'rgimchaklar doimiy ravishda bu bo'shliqlarni egallab olsa va daraxtlar o'z qo'riqchilarini yo'qotsa, daraxtlar zaiflashadi. Zaiflashgan daraxtlar — muvaffaqiyatsiz o'rmon tiklanishi. Bizning allaqachon shikast etgan joylarimizda — qurilish yoki palma plantatsiyalariga aylantirish orqali — tiklanishni yanada qiyinlashtirmoqdamiz.

Bu biz farq qilmayotgan domino effekti kabi.

Katta Rasm

Queen Mary universitetidan doktor Fayle menga chuqur ta'sir qoldirgan bir narsa aytdi. Bu buzilish oxir-oqibat evolyutsion oqibatlarga olib kelishi mumkin.

O'ylab ko'ring: agar daraxtning bo'sh xonalari o'zining asl maqsadida emas, balki o'rgimchaklar tomonidan foydalanilsa, nega daraxt millionlab yillar davomida ularni qurish uchun energiya sarflashda davom etsin? Bu tuzilmani yaratish daraxtga resurslar kerak. Agar u o'z maqsadiga xizmat qilmayotgan bo'lsa, evolyutsiya bunday xonalarni qilmaydigan daraxtlarni afzal ko'rishi mumkin.

Bu katta yo'qotish bo'ladi. Bu qo'ng'iz-daraxt hamkorliklari tropik o'rmonlardagi minglab zich bog'langan ekologik aloqalardan faqat bir misol. Agar inson aralashuvi yangi o'yinchilarning bu hamkorliklarni buzishini osonlashtirsa — hatto texnik jihatdan mahalliy turlar ham — boshqa mutualistik aloqalar beqaror bo'lishi mumkin.

Biz ekologik tizimlarning sekin asta yechilayotganining birinchi nozik belgilarini kuzatayotgan bo'lishimiz mumkin. Aniq turlarning yo'q bo'lib ketishi orqali emas, balki millionlab yillarda rivojlangan munosabatlarning shovqinsiz barbod bo'lishi orqali.

Kichik Ogohlantirish Belgisi

Bu menga haqiqatan ham qiziq va biroz xafa qiladi. Biz shunchalik uzoq vaqt turlarning yo'q bo'lib ketmasligidan xavotirda bo'ldikki, bu kichikroq o'zgarishlarni — munosabatlarning o'zgarishi, rollarning almashishi, qadimgi hamkorliklarning ishdan chiqishi — o'tkazib yuborayotgan bo'lishimiz mumkin.

Belgilari bor, agar qarasangiz. Bu holatda, dalillar tropik o'simliklarning ichidagi bo'sh somalarda — butun inson turidan ko'proq vaqt davom etgan hamkorlik — buzila boshlashi mumkin.

Ehtimol, bu eslatma: biz faqat turlarni ro'yxatda saqlashga e'tibor qarata olmaymiz. Ularning o'rtasidagi munosabatlarga — ekotizimlarni birlashtirib turgan ko'rinmas ipga — ham e'tibor berishimiz kerak.

#tropical forests #borneo #ant-plant symbiosis #wasps #ecological disruption #biodiversity #forest regeneration #macaranga #mutualism