Mana, texnologiya va fan bloggeri uslubida yozilgan maqola:

Dengiz tubidagi ulkan dev: Kikai supervulkani haqida

Tasavvur qiling, bitta vulqonning lavasi butun bir shaharni — masalan, Nyu-Yorkni — yuzlab metr qalinlikdagi toshga burkib yuborishi mumkin. Dahshatli, to'g'rimi? Mana shunday ulkan kuchni "supervulkan" deb atashadi.

Yaponiyadagi Kikai kalderasi — dengiz tubidagi ulkan chuqurlik — haqida uzoq vaqtdan beri bilamiz. Taxminan 7300 yil avval u dunyoni larzaga keltirgan ulkan otilish amalga oshirgan. Ammo eng qiziq tomoni shundaki, u u yerda shunchaki "bo'sh" yotgani yo'q. U qaytadan to'planishni boshlagan!

Dengiz tubidagi vulqonni qanday o'rganish mumkin?

Siz ham o'ylayotgan bo'lsangiz kerak: "Suv ostidagi vulqonni qanday ko'rish mumkin?"

Kobe universiteti va JAMSTEC olimlari juda aqlli usul topishgan. Ular suv ostiga sho'ng'ishdan ko'ra, "seysmik impulslar"dan foydalanishgan. Oddiy qilib aytganda, ular Yer qobiqidan tovush tolvlarini yuborishgan.

Buni Yerning "ultratovush tekshiruvi" deb atash mumkin. Tovush tolvmalari qatlamlardan qaytganini o'lchash orqali, olimlar yer ostida nima bo'layotganini "ko'ra" olishgan. Natija esa hayratlanarli: eski otilish sodir bo'lgan joyda ulkan magma rezervuari (zaxirasi) shakllana boshlagan.

Bu shunchaki "qoldiq" emas!

Meni eng hayratga keltirgan narsa mana shu: ko'pchilik u yerdagi magmani 7300 yil avvalgi otilishdan qolgan "qoldiq" deb o'ylaydi. Ammo ilmiy ma'lumotlar boshqa narsani ko'rsatmoqda!

Magmaning kimyoviy tarkibini tahlil qilsak, u eski lava bilan bir xil emas. Bu degani, vulqon Yerning eng chuqur qatlamlaridan yangi magmani "ichib" o'tayotgan. Bu xuddi bo'shatilgan benzin bakini pastdan yangi yoqilg'i bilan to'ldirishga o'xshaydi.

Bizga nima foyda?

Endi savol tug'iladi: "Xo'sh, ertaga vulqon portlaydi deb qo'rqish kerakmi?"

Xavotir olmang, hali vaqt bor! Bunday supervulkanlar to'lgani uchun yana minglab yillar kerak bo'ladi. Lekin olimlar uchun bu — "Muqaddas Grall" (eng katta maqsad). Agar magma qanchalik tez to'planishini hisoblab bilsak, bu ulkanlar qachon "portlashini" bashorat qila olamiz.

Bu kashfiyot nafaqat Kikai, balki AQShdagi Yellowstone yoki Indoneziyadagi Toba kabi ulkan vulqonlarni o'rganish uchun ham asos bo'ladi. Biz tovush tolvmalari yordamida Yerning "urib turgan yuragini" o'rganmoqdamiz.