Vaqt Aslida Mavjud Emasmi?

Shu daqiqa o'ylab ko'ring: olimlar laboratoriyada kichkina bir koinot yaratishdi. Bu koinotda soat yo'q — vaqtning o'zi ham yo'q. Ammo undagi zarrachalar harakatlana boshlasadi, va vaqt paydo bo'ladi.

Ha, boshim aylantirdi, sizga ham shunday bo'lganini tushundim.

Katta Savol

Fiziklarni uyg'otib qo'yadigan narsa bor: vaqt nima?

Biz uni his qilamiz — qahva sovuyadi, biz qaraymiz, soatlar tik-taklaydi. Oddiy.

Lekin mana muammo: fizika qonunlari vaqtga "oldin-orqa" demoqchi emas. Ko'p qonunlar vaqtni teskari o'ynasa ham ishlaydi. Ular uchun o'tmish va kelajak bir xil.

Demak, agar qonunlar farq qilmasmikin, biz nega farq qilamiz? Nima uchun vaqt faqat bir tomonga oqadi?

Bu savol olimlarni 100 yildan beri bezovta qiladi. Va endi javob topilgan bo'lishi mumkin.

Kichkina Koinot

Birmingham universitetidan professor Giovanni Barontini g'ayrioddiy ish qildi. U laboratoriyasida "mini koinot" yaratdi — bu oddiy kvant sistemasiga o'xshaydi, lekin vaqt haqida g'oyalarni sinab ko'rishga imkon beradi.

24 mингта atoma oldi — ko'p tuyuladi, lekin fizika uchun bu juda kichik. Ularni absolyut nolga yaqin haroratga sovutdi. (Absolyut nol — mumkin bo'lgan eng sovuq harorat.)

Bu atomlarni ikkita lazer nuri bilan ajratilgan yopiq sistemasga joylashtirdi. Ikki mintaqa hosil bo'ldi: kuzatiladigan "yorug'" mintaqa va yashirin "qorong'u" mintaqa.

Kichkina Katta Portlash

Mana bu qismi juda qiziq.

Yorug' mintaqa kengaya va qisqara boshladi — Katta Portlash kabi, keyin "Katta Ezilish" kabi. Hammasi bitta sistemasining ichida bo'ldi, tashqi dunyodan ajratilgan holda.

Vaqt Tartibsizlikdan Paydo Bo'ladi

Olimlar muhim narsani topdilar: bu mini koinotda "vaqt" entropiya o'zgarishlaridan kelib chiqdi — ya'ni zarrachalar harakatlanganda tartibsizlik ortadi.

Tushuntiraman: sutni qahvaga quyasiz — u tarqaladi, aralashadi. Mana shu tarqalish entropiya. Va vaqt shu entropiya o'zgarishi ekan.

Zarrachalar harakatlansa, vaqt oldinga o'tadi. Zarrachalar to'xtasa, vaqt ham to'xtaydi.

Professor Barontini buni "entropik vaqt" deb ataydi. Uning xususiyatlari:

• Bir tomonga oqadi — biz tanish "vaqt strelkasi"
• Voqealarni to'g'ri tartiblaydi
• Tezroq yoki sekinroq bo'lishi mumkin

Nima Uchun Muhim

Bu sinash — endi nazorat ostidagi dalil: vaqt tashqi soat emas, balki sistemasning ichidagi o'zgarishlardan kelib chiqadi.

Professor Barontini shunday dedi: "Kundalik hayotda vaqt o'tmishdan kelajakka oqadi — nega shunday, asosiy fizika qonunlari ikki tomonga ham bir xil ishlaydi?"

Endi javob bor: vaqt koinotning fonidagi soat emas. U sistemalar rivojlanishi va o'zgarishidan paydo bo'ladi.

Fizika Uchun Ahamiyati

Bu faqat qiziq sinov emas. Bu fizikadagi eng qadimgi muammolardan birini hal qiladi.

Agar koinotda ichki soat yo'q bo'lsa, voqealarni qanday tartiblash mumkin? Javob: voqealar o'z ichki rivojlanishi bilan tartiblanadi.

Mini koinot endi kvant kosmologiyasi va kvant gravitatsiyasini sinab ko'rish uchun haqiqiy eksperimental maydon bo'ldi. Matematik modellardan tashqari, endi olimlar haqiqiy tajribalar o'tkazishlari mumkin.

Kelajakda bu usul Katta Portlash fizikasini, qora tuynuklarni va vaqt tabiati haqidagi turli nazariyalarni o'rganish uchun kengaytirilishi mumkin.

Mening Fikrim

Bu menga juda qiziqarli ko'rinadi.

Biz har doim vaqtni tashqi, o'zgarmas narsa deb o'ylaganmiz — like daryo singari, bizdan qat'i nazar oqadi. Lekin bu tadqiqot boshqacha ko'rsatadi: vaqt moddaning o'zi bilan birga "raqs" o'ynaydi va shundan paydo bo'ladi.

Bu haroratga o'xshaydi: harorat alohida "narsa" emas — u atomlarning harakat tezligi. Harorat harakatdan paydo bo'ladi. Vaqt ham shunday bo'lishi mumkin: u o'zgarishdan paydo bo'ladi.

Bu menga chiroyli ko'rinadi. Vaqt koinotga tashqaridan qo'yilgan narsa emas. Koinot o'zi vaqtni yaratadi.

Va bu, men uchun, juda ajoyib.

Manba: ScienceDaily