Vaqtdan uch o'lcham, fazodan esa bitta? Bu nazariya sizning boshingizni aylantiradi

Bo'yingizni osmangga ko'taring, chunki hozir sizga aytadigan narsa - bu haqiqatan ham aql raso qiladigan gap.

Varshava va Oksford universitetlaridan olimlar juda qiziq tadqiqot e'lon qilishdi: vaqtning uchta o'lchami bo'lishi mumkin. Biz odatda vaqtni bir chiziq sifatida tasavvur qilamiz - ertadan ertaga, kunduzdan kechga. Lekin koinot biz o'ylagandan ko'ra murakkabroq tuzilishga ega bo'lishi mumkan.

Endi eng qiziq qismini tinglang: agar vaqtda uch o'lcham bo'lsa, fazoda faqat bitta o'lcham qoladi. Olimlar buni "bir nechta kelajak" nazariyasi deb atashadi. Bu nomning o'ziyoq qiziq, to'g'rimi? Chunki bu degani - zarrachalar bir vaqtning o'zida bir nechta kelajakka yo'l olishi mumkin.

Eynshteyn bizga fazo va vaqt bir-biriga bog'liq ekanini aytdi - bu space-time degan tushuncha. Unda uch o'lchamli fazo va bitta vaqt o'lchami bor. Biz fazoda erkin harakatlana olamiz - oldin, orqa, yon tomonlarga. Ammo vaqtda faqat oldinga siljish mumkin. Va hech narsa yorug'lik tezligidan tez harakatlana olmaydi - bu soniyaiga 186 mинг mildan ko'proq.

Lekin kvant mexanikasi barchasini chalkash qilib yuboradi. Bu - atom osti dunyosining qonunlari. Va bu qonunlar juda g'alati.

• Zarrachalar bir vaqtning o'zida bir nechta joyda bo'lishi mumkin
• Ular qattiq sharchalar emas, balki "ehtimollik to'lqinlari" sifatida tasvirlanadi
• Kvant纠缠 (entanglement) deb ataladigan hodisa to'liq o'sha yorug'lik tezligi cheklovini buzadi

Mana shu yerda yangi nazariya paydo bo'ladi.

Olimlar boshqacha savol berishdi: yaxshi, yorug'likdan tez harakatlanish mumkin deb o'ylab ko'rsakchi? Biz uchun emas, albatta. Ammo yorug'lik tezligidan oshib ketgan kuzatuvchilar uchun nima bo'ladi?

Ushbu faraziy tezkor mavjudotlar uchun hamma narsa teskari bo'ladi: uch o'lchamli vaqt va bitta o'lchamli fazo. Va bu aylantirish hamma narsani tushuntiradi.

Misol uchun: baseballni uloqtirsangiz, u bitta yo'ldan boradi. Ammo uni suv havzasiga uloqtirsangiz, to'lqinlar bir vaqtning o'zida barcha tomonlarga tarqaladi. Bizning sust tezligimiz nuqtai nazaridan, yorug'likdan tez zarrachalar aynan shunday harakatlanadi - to'lqin kabi. Aynan shuni kvant mexanikasida kuzatamiz.

Olimlar shuni aytmoqda: kvant qonunlaridagi barcha g'ayritabiiyliklar - zarrachalar bir nechta joyda, tasodifiy ehtimollar, to'lqin-zarracha ikkilanishi - aslida g'alati emas. Bu bizning tezlik jihatdan noto'g'ri nuqtadan qarashimiz natijasi.

Albatta, bu hali nazariy bo'lib qolmoqda. Yorug'likdan tezroq zarrachalar (taixonlar deb ataladi) haqiqatan mavjud bo'lsa, sabab-oqibat qoidasi buzilishi mumkin. Bu jiddiy muammo.

Lekin meni hayratga soladigan narsa shu: kvant mexanikasi allaqachon sabab-oqibat tushunchasini cho'zmoqda. Zarrachalar masofadan birdaniga ta'sir olishadi. Ba'zi tajribalarda kelajak o'tmishni ta'sirlantiradi.

Bu shunday kim, kitobdagi qahramon faqat bitta sahifani ko'ra oladi, lekin biz bilamizki, butun hikoya bir vaqtning o'zida mavjud.

Sizga qanday tuyuladi, lekin bu haqda o'ylash menga umid bag'ishlaydi. Biz hali haqiqatni to'g'ri idrok qilmayapmiz. Koinotda kashf etish uchun shuncha narsa bor.

Va nihoyat, bir nechta kelajak turli vaqt yo'nalishlarida tarmoqlanayotganini tasavvur qilish - bu o'ziga xos go'zallik, to'g'rimi?

Koinot biz o'ylagandan g'alatiroq. Va men buni qo'llab-quvvatlayman. 🚀