O'lik Deb Qolgan Marjon Ritlari: 60 Yil Keyin Tiklandi

Bu hafta meni haqiqatan ham xursand qilgan yangilik — olimlar bir marjon rifi borligini aniqlashtirdi. Bu rif 1960-yillarda "o'lik" deb e'lon qilingandi. Va eng qiziqi — u hali ham tirik va faol.

Benin Sohilidagi Sir

Bu rif G'arbiy Afrikada, Benin davlati qirg'oqlari yaqinida joylashgan. Voqea rivoji chindan ham tabiat dokumental filmidagi syujet singari — to'satdan hamma narsa o'zgaradi.

1960-yillarda olimlar baliq ovlash uchun yaxshi joylar qidiryotgan edi. Ular chuqur suvda marjon rifi topishdi. Ammo vaqtinchalik holatda — chuqurroq tekshirishlarsiz, uni "o'lik" deb belgilashdi va shu bilan ish tugadi.

Shundan so'ng oltmish yil davomida hech kim bu rif haqida ko'p o'ylamadi.

Qaytishga Qaror Qilishdi

Bugungi kunda yangi guruh tekshirishni takrorlashga qaror qildi. Bu tadqiqotchilar haqida menga yoqadigan narsa — ular qaytib borishga jur'at etishdi.

Beninning Institut de Recherches Halieutiques et Océanologiques jamoasi National Geographic'ning Exploration Technology Lab bilan hamkorlik qildi. Ular zamonaviy sonar asboblarini va maxsus chuqur suv kamerasini olib jo'nashdi.

Yetakchi olim Gérard Zinzondohoué ekspeditsiya haqida shunday dedi: "Uzun kunlar, texnik muammolar va ko'p noaniqliklar." Ha, bu ko'pchilikka tanish — loyihalar shunday bo'ladi, boshida hech narsa kermaydi, keyin to'satdan hamma narsa joyiga tushadi.

So'ngra sonar asbobida nimadir paydo bo'ldi. Rif shaklidagi narsa.

Umidlandi.

"Havaskorlik va Ishonmaslik Aralashmasi"

Kamera suvga tushirildi va tasvirlar kelishni boshladi. Suv ostidagi relyef ko'rina boshladi. Oltmish yillik kutishdan so'ng, u yerda — tirik marjon ekotizimi.

Zinzondohoué aytishicha: "Birinchi tasvirlarni ko'rganimni hali eslayman. Havaskorlik va ishonmaslik aralashmasi edi."

Tasavvur qiling — siz faqat vayronani ko'rgan joyni kuzatayotgan edingiz, va nihoyat barcha ranglar, baliqlar, butun bir dunyo ochildi.

Mesofotik Rif — Bu Muhim

Xo'sh, bu rif qanday rif? Bu — mesofotik marjon ekotizimi. Bu atama murakkab tuyuladi, lekin tushuntirish oson.

Oddiy marjon ritlari — ular sayoz, yorug' suvlarda yashaydi. U yerda hamma narsa porloq va rang-barang. Mesofotik ritlar esa chuqurroqda, yorug' kam. Ular klassik devorsimon tuzilmalar hosil qilmaydi. Buning o'rniga — parcha-parcha tarqaladi, shu yerda-Shu yerda.

Bu rif 50 metrdan chuqurroqda joylashgan. Eski tadqiqotlar shunchalik chuqur tekshira olmagan.

Sakkiz Tur, Sakkiz Baliq — Va Ko'p Savollar

Kamerlar sakkiz xil marjon va sakkiz turdagi baliqni ko'rsatdi. Oltin afrikani baliqlari, farangoshniklar, echkibaliqlar, kapot-baliqlari — quyi dafna butun bir qishloq.

Lekin bu yerda meni eng ko'p o'ylatgan narsa — olimlar hali ham aniq bilishmaydi. Marjonlar 1960-yillarda haqiqatan o'lganmi va keyin tiklanganmi? Yoki shunchaki tekshirmagan joylarni tark etishganmi?

1960-yillar texnologiyasi boshqa edi.

Yana Qancha Riflarni Ko'rmadik?

Zinzondohouéning bir gapini doim eslab yuraman:

"Agar biz 60 yildan keyin bu rifni qayta topa oldik, yana qancha hujjatlashtirilmagan yoki unutilgan ritlar bor?"

Bu gap menga ta'sir qoldirdi. Biz okeanlarni bilamiz, deymiz — lekin chindan bilmaymiz. G'arbiy Afrika qirg'oqlari ayniqsa kam o'rganilgan.

Tarixiy yozuvlarga ko'ra, bu rif butun qirg'oq bo'ylab 40 kilometr davom etadigan uzluksiz to'siq tizimining bir qismi bo'lishi mumkin. Jamoa esa faqat kichik bir qismini tekshirdi.

Keyingi Qadamlar

Olimlar hali birinchi qarash ekanligini aytishadi. Ular hali namuna olishmagan, shuning uchun videodagi marjon turlarini tasdiqlash kerak. Bu yaxshi yondashuv — puxta ilmiy ish vaqt talab etadi.

Ammo tasavvur qiling — agar keyingi tadqiqotlar qirg'oq bo'ylab yanada ko'p rit tizimlarini aniqalsa?

Bu — yer yuzida hali sirli narsalar borligini eslatadi. Va ba'zida bu sirli narsalar tirik bo'ladi.

Zinzondohoué yana bir gapni ham aytdi: agar moliyaviy cheklovlar bo'lmasa, dastlabki ish sifatida to'liq cho'milish va namuna olish dasturi bilan qaytardi.

Sizga chin dildan aytaman — buni moliyalashtirardim. Ba'zi kashfiyotlar ikki marta izlashga arziydi.

Manba: ScienceDaily - https://www.sciencedaily.com/releases/2026/09/260913081927.htm