Rongorongo siri: Yangi kashfiyot va uning tarixdagi o'rni

Siz ham qadimgi sirlarga qiziqasizmi? Meni doimo shunga o'xshash narsalar hayratga soladi. Masalan, Pasifik okeanining chetida, Chile qirg'og'idan 3700 kilometr uzoqlikda joylashgan kichkina orol bor — va u orolda katta katta tosh yuzlar... va hali hech kim o'qiy olmagan yozuv.

Bu yerda Easter Island yoki mahalliy tilida Rapa Nui haqida gap ketmoqda.

Nima uchun bu joy o'ziga xos?

Rapa Nui — yer yuzidagi eng yolg'iz joylardan biri. Aytishlaricha, odamlar bu orolga 1150-1280-yillar oralig'ida kelgan. Ya'ni yevropaliklar paydo bo'lishidan oldin yuz yillar davomida o'zlari yashab, o'z dunyolarini yaratgan.

1722-yilda yevropaliklar bu yerni kashf qilganda, ular hayratlanarli monumentlarni — moai haykallarini — topdilar. Ammo eng qiziqarli narsa boshqaday edi: yong'oqlarga o'yilgan maxsus belgilar. Bu yozuv tizimi Rongorongo deb ataladi. Muammo shundaki, hech kim bu yozuvni to'liq o'qiy olmagan. Hali ham.

Asosiy savol

Arxeologlar yillar davomida bitta narsani o'ylab kelgan: Rongorongo-ni Rapa Nui aholisi o'zlari ixtiro qilganmi? Yoki yevropaliklar kelgandan keyingina ularga bu g'oya tegganmi?

Endilikda bu savolga yaqin javob topilgan bo'lishi mumkin.

Yangi tadqiqot nima deydi?

Italiyalik arxeolog va lingvist Silvia Ferrara va uning jamoasi Scientific Reports jurnalida yangi maqola chop etdi. Ular to'rt ta yog'och planshetni radiokarbon tahlilidan o'tkazishdi. Natijalar hayratlanarli edi.

Santiago plansheti — 1493-1509-yillarga tegishli ekan. Bu esa yevropaliklar kelishidan bir necha asr oldin yaratilgan.

Agar bu ma'lumot to'g'ri bo'lsa, Rapa Nui xalqi o'z yozuv tizimini mustaqil ravishda ixtiro qilgan bo'ladi.

Nima uchun bu muhim?

Yozuvni mustaqil ixtiro qilish — bu juda kam uchraydigan hodisa. Tarixda bunday qilganlarga Misr, Mesopotamiya, Xitoy va Mesoamerika misol bo'ladi. Agar Rongorongo ham shu ro'yxatga qo'shilsa, bu yerda — dunyodagi eng yolg'iz nuqtada — yozuvning eng kech va eng izolyatsiyalangan ixtirosidan biri bo'ladi.

Yana bir qiziq jihat: Rongorongo yevropacha yozuvlardan tamomila farqli ishlaydi. U uch o'lchamli, tasviriy belgilarga asoslangan va yevropaga hech qanday aloqasi yo'q. Bu mustaqil rivojlanish nazariyasini yanada ishonchli qiladi.

Ammo... ehtiyot bo'lish kerak

To'g'ri, radiokarbon tahlil yog'oq kesilgan vaqtni ko'rsatadi, yozuv o'yilgan vaqtni emas. Kimdir eski yog'oqqa yangi belgilarni o'ygan bo'lishi mumkin. Ferraraning fikricha, bu ehtimollik kam, lekin imkoniyat bor.

Yana bir narsa: tahlil qilingan to'rt planshetdan faqat bittasi yevropaliklar kelishidan oldingi davrga tegishli. Qolgan uchtasi yevropaliklar paydo bo'lgandan keyingi davrga mansub.

Rongorongo planshetlarining aksariyati turli mamlakatlardagi muzeylarda saqlanadi, bu esa ularni o'rganishni qiyinlashtiradi.

Shaxsiy fikrim

Balkim bu kashfiyot hali to'liq isbotlanmagan, balkim ba'zi savollar ochiq qolgan. Ammo menga bunday imkoniyatlar yoqadi.

Kichkina bir orol, dunyodan ajratilgan jamiyat — va ular o'zlarining murakkab yozuv tizimini yaratgan. Bu bizga odamlarning ixtiro qilish qobiliyatining cheksiz ekanini eslatadi.

Sizchi, yana nimalarni bilmaymiz? Qadimgi odamlar haqida hali qancha narsa yashirin?