Wyobraź sobie taką sytuację...
Jesteś astronautą, szykujesz się do pierwszego lotu na Księżyc. Kombinezon założony, treningi zaliczone, głowa pełna myśli o przygodzie życia. Ale jest jeden szczegół, o którym pewnie nie pomyślałeś — zabierasz ze sobą około miliona bakterii. Na każdy centymetr kwadratowy skóry. (No dobrze, może nie warto nad tym zbyt długo się rozwodzić.)
Według najnowszych badań NASA, niektóre z tych maleńkich pasażerów mogłyby przetrwać w określonych miejscach na Księżycu. I szczerze? To jednocześnie fascynujące i niepokojące.
Gdzie życie (prawie) mogłoby istnieć
Kluczowa jest tutaj okolica bieguna południowego Księżyca i jego specyficzne oświetlenie.
Księżyc praktycznie nie ma nachylenia osi, więc Słońce tam dosłownie muska horyzont — jak latarka położona płasko na stole. W efekcie różne szczeliny, kratery, krawędzie i grzbiety blokują światło słoneczne. Powstają w ten sposób obszary wiecznego cienia, które są niewiarygodnie zimne, mogą chronić lód wodny i — co ważne — osłaniać delikatne cząsteczki (a nawet mikroskopijne organizmy) przed ostrą radiacją.
Naukowcy ustalili, że w tych zacienionych strefach niektóre ziemskie drobnoustroje teoretycznie mogłyby pozostać przy życiu przez co najmniej jeden dzień. Nie chodzi o to, że by się rozmnażały czy rozwijały — raczej o coś w rodzaju ekstremalnego wstrzymania akcji. Ale i tak robi wrażenie.
Nieśmiertelne survivale
Badacze nie zgadywali losowo. Wzięli pod lupę konkretne organizmy, które już wcześniej udowodniły, że dają radę w warunkach lotów kosmicznych.
Gwiazdą tego zestawienia jest Aspergillus niger — grzyb, który zna każdy, kto kiedykolwiek zapomniał włączyć wentylator w łazience. Astronauty pobrali próbki tego czegoś na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, a wcześniejsze eksperymenty wykazały, że potrafi przetrwać na zewnątrz stacji, dryfując w próżni kosmicznej.
Doktor Aaron Regberg, geomikrobiolog z Johnson Space Center NASA, przyznał, że był szczerze zaskoczony. Według niego te organizmy powinny całkowicie wyschnąć w próżni. A jednak tego nie zrobiły. Niektóre drobnoustroje są po prostu trudniejsze do zabicia, niż ktokolwiek się spodziewał — nawet te niesklasyfikowane jako "ekstremofile".
I to jest właśnie najciekawsze w tych badaniach. Nie mówimy tutaj o organizmach specjalnie ewoluujących, żeby radzić sobie w kosmicznych warunkach. Mówimy o zwykłych ziemskich mikrobach, które po prostu znalazły się w niewłaściwym (albo właściwym?) miejscu i odmówiły poddania się.
Dlaczego to w ogóle jest istotne?
To właśnie tutaj zaczyna się prawdziwa naukowa zagwozdka.
Jeśli ludzie wprowadzą mikroby do badanych obszarów, staje się praktycznie niemożliwe rozróżnienie tego, co było tam od zawsze (jak starożytna chemia księżycowa), od tego, co ze sobą przywieźliśmy. To olbrzymi problem, gdy zaczniemy badać geologię Księżyca albo szukać życia na Marsie.
Jak ujął to doktor Andrew Needham, współautor publikacji: "Musimy wiedzieć, co było tam przed nami, bo kiedy полетим na Marsa szukać śladów życia poza Ziemią, chcemy mieć pewność, że to nie my to tam przynieśliśmy."
Pomyśl przez chwilę: wyobraź sobie, że spędzasz lata i miliardy dolarów na poszukiwaniu obcego życia na Marsie, żeby odkryć, że twoje "obce istoty" to bakterie, które przyjechały w twoim własnym nosie. Trochę niezręcznie, prawda?
Jasna strona medalu
Ale jest coś, co mnie w tych badaniach naprawdę ujęło. Naukowcy nie postrzegają tego tylko jako problemu — widzą też szansę.
Niektórzy badacze, w tym główny autor doktor Prabal Saxena z NASA Goddard Space Flight Center, uważają, że Księżyc może służyć jako naturalne laboratorium. Starannie kontrolowane zacienione regiony w okolicy bieguna południowego mogłyby stać się realnymi eksperymentami, sprawdzającymi, jak bardzo wytrzymałe potrafi być życie. Warunki, których praktycznie nie da się idealnie odtworzyć na Ziemi, istnieją naturalnie zaledwie kilka dni drogi stąd.
"Jesteśmy naturalnymi odkrywcami" — powiedział Saxena. "Dla niektórych naukowców, w tym dla mnie, ta rzeczywistość bywa niepokojąca. Ale tworzy też okazję, żeby niedoskonałą sytuację zamienić w użyteczny eksperyment."
Uwielbiam takie podejście. Tak, nieuchronnie zanieczyszczamy każde miejsce, do którego dotrzemy. Tak, to frustrujące naukowo. Ale równie dobrze możemy się z tego czegoś nauczyć, prawda?
Podsumowując
Nie możemy wysterylizować załogowych misji tak jak robotycznych sond (te są podgrzewane do ponad 200 stopni Celsjusza, żeby zabić wszystko). Ludzie to bałaganiarskie, mikrobonośne stworzenia i taka jest po prostu cena eksploracji.
Dobra wiadomość jest taka, że naukowcy myślą o tym już teraz, zanim zbudujemy stałe bazy na Księżycu. Próbują ustalić wyjściowe warunki, śledzić, gdzie coś mogłoby przetrwać, i wymyślić, jak oddzielić ludzkie ślady od księżycowej nauki.
I szczerze mówiąc? Myślę, że jest w tym coś pięknego. Jesteśmy kruchymi ludźmi, rzucającymi się w pustkę, a przy okazji zabieramy ze sobą miliony mikroskopijnych towarzyszy. I niektóre z tych maleńkich survivali mogą okazać się na tyle uparte, że udowodnią, iż życie zawsze znajdzie sposób — nawet jeśli tym sposobem jest trzymanie się kurczowo egzystencji w zamrożonych księżycowych cieniach przez jeden krótki, cenny dzień.
Księżyc może nie jest najprzyjemniejszym kierunkiem wakacyjnych wojaży, ale najwyraźniej nie jest też tak bezludną pustynią, jak moglibyśmy zakładać. A to zmienia wszystko, co myśleliśmy o tym, gdzie życie potrafi przetrwać.