Czy wszechświat wcale nie przyspiesza? Naukowcy mają wątpliwości

Muszę wam coś opowiedzieć. Coś, co dosłownie sprawiło, że musiałem się zatrzymać i przemyśleć wszystko od nowa.

Od lat uczyli nas, że wszechświat się rozszerza — i że to rozszerzanie się przyspiesza. To było jak gwiazda polarna kosmologii, coś, w co naukowcy wierzyli niemal bez zastrzeżeń. No więc teraz pojawiają się głosy, które mówią: „Hej, może jednak nie jest tak, jak myśleliśmy."

Zaczynamy od początku.

Co mówiła standardowa wersja

Od jakiegoś czasu astronomowie używają pewnego rodzaju kosmicznych latarek do mierzenia odległości we wszechświecie. Chodzi o supernowe typu Ia — konkretne eksplozje gwiazd, które zawsze wybuchają z mniej więcej tą samą mocą.

Wyobraźcie to sobie tak: widzicie światło, które wydaje się słabsze niż powinno. Z tego można wyliczyć, jak daleko to światło podróżowało. Do tego dochodzi analiza przesunięcia ku czerwieni — czyli tego, jak zmienia się barwa światła, gdy źródło się od nas oddala.

Na tej podstawie naukowcy stwierdzili, że wszechświat przyspiesza w swojej ekspansji. winowajcą miała być ciemna energia — tajemnicza substancja, która według obecnych szacunków stanowi około 68 procent całego wszechświata. Problem? Nikt jej nigdy nie zobaczył, nie wykrył bezpośrednio. Po prostu założyliśmy, że musi istnieć, bo inaczej nie dałoby się wytłumaczyć tego przyspieszenia.

A teraz pojawia się zgrzyt

Subir Sarkar, fizyk teoretyk, od lat podważał te założenia. Teraz wreszcie opublikował pracę, która naprawdę każe się zatrzymać.

O co chodzi? Kiedy jego zespół przyjrzał się dokładniej danym z supernowych, zauważyli coś, co wcześniej umknęło badaczom. Okazuje się, że wiek gwiazdy-matki ma ogromne znaczenie.

Supernowe typu Ia powstają z białych karłów w układach podwójnych — umierających gwiazd, które jeszcze „kradną" materię od sąsiada. Sarkar i jego ludzie wprowadzili poprawkę na to, ile lat miały te gwiazdy w momencie wybuchu. I tutaj zaczyna się magia: supernowe od młodszych gwiazd świecą po prostu słabiej niż te od starszych.

No i teraz kluczowa sprawa. Odległe supernowe mają młodsze gwiazdy macierzyste — bo przecież patrząc daleko, patrzymy w przeszłość, kiedy wszechświat był młodszy. Te odległe, młode supernowe wydają się słabsze. Słabsze światło oznacza większą pozorną odległość. A większa odległość sugeruje, że obiekt porusza się szybciej, niż naprawdę.

Wniosek? To całe przyspieszenie mogłoby być złudzeniem — sztuczką na poziomie samego światła.

Coś, co naprawdę zastanawia

Ale to nie koniec. Kiedy naukowcy sprawdzili, skąd dokładnie pochodzi ten rzekomy sygnał przyspieszenia, okazało się, że wskazuje on w bardzo konkretnym kierunku. Kierunku naszego własnego ruchu przez przestrzeń.

Wiecie o mikrofalowym promieniowaniu tła? To taki „ech" Wielkiego Wybuchu, które wypełnia cały wszechświat. Ma swoje „gorące punkty" — miejsca, które sugerują, że się poruszamy względem reszty kosmosu. I właśnie w tę stronę skierowane jest nasze pozorne przyspieszenie.

Jeszcze jeden szczegół: ten efekt ** słabł**, im dalej spojrzeli. Gdyby ciemna energia była prawdziwą stałą kosmologiczną (teorią, którą lubił sam Einstein), powinna wyglądać tak samo w każdym kierunku i na każdą odległość. Ale sygnał, który ma swój ulubiony kierunek i zanika z odległością? To brzmi bardziej jak obserwacja z wnętrza poruszającej się bańki przestrzeni.

Co to oznacza?

Jeśli Sarkar ma rację, wszechświat wciąż się rozszerza — ale spowalnia, nie przyspiesza. To, co braliśmy za dowód przyspieszenia, mogłoby być tylko efektem naszego położenia w lokalnym „prądzie" kosmicznym.

Będę szczery — to poderwałoby sporo z tego, co uważaliśmy za pewnik. Ciemna energia przestałaby być uniwersalną stałą. Może w ogóle nie musiałaby istnieć, przynajmniej nie w formie, którą sobie wyobrażaliśmy.

Ale jednocześnie... tak właśnie powinna działać nauka. Powinniśmy kwestionować, sprawdzać dwa razy, szukać tego, co przeoczyliśmy. To nie jest słabość modelu — to jego siła. Każdy raz, gdy kopniemy głębiej i znajdziemy coś nowego, jesteśmy o krok bliżej prawdy.

Czy to oznacza, że ciemna energia na pewno nie istnieje? Absolutnie nie. Ale oznacza to, że powinniśmy trzymać swoje założenia luźniej. Wszechświat jest ogromny, dziwny i prawdopodobnie o wiele bardziej skomplikowany, niż jesteśmy w stanie sobie wyobrazić.

A szczerze? To właśnie sprawia, że jest tak niesamowicie fascynujący.