Kiedy dobra nauka poszła w pszczoły

Wyobraź sobie Brazylię w latach pięćdziesiątych. Rząd zwraca się do genetyka Warwicka Estevama Kerra z prostym zadaniem: hoduj pszczoły, które przetrwają w dżungli Amazonii. Kerr ma plan. Postanawia skrzyżować spokojne pszczoły europejskie z afrykańskimi, które są prawdziwymi mistrzyniami w produkcji miodu. Brzmi jak rozsądny pomysł.

Niestety, wszystko poszło nie tak.

Jak powstała pułapka

Kerr wiedział, że pszczoły afrykańskie są agresywne. Liczył jednak, że po skrzyżowaniu z łagodniejszymi europejskimi osobnikami wyjdzie coś pośrodku — pracowita, ale spokojna hybryda. Optymizm mu nie przeszkadzał. Problem w tym, że w hodowli nie wszystko da się przewidzieć.

Jeden błąd, który zmienił wszystko

W laboratorium w Rio Claro trzymano afrykańskie królowe za specjalną siatką, która uniemożliwiała im kontakt z europejskimi trutniami. Pewnego dnia pomocnik Kerra zdjął tę barierę. Nie wiadomo dlaczego. Może uznał, że to nic wielkiego. Fakt jest taki, że 26 królowych uciekło i zaczęło się rozmnażać.

Potomstwo odziedziczyło po afrykańskich przodkach nie tylko zdolność do intensywnej produkcji miodu, ale także ich wojowniczą naturę. Hybrydy reagowały na zagrożenie natychmiast i masowo. Zamiast jednej czy dwóch pszczół, do ataku ruszało ich kilka tysięcy.

Rozprzestrzenianie się hybryd

Te „zabójcze pszczoły”, jak je szybko nazwano, nie zatrzymały się w Brazylii. Poruszały się na północ z prędkością nawet 400 kilometrów rocznie. W latach dziewięćdziesiątych dotarły do Stanów Zjednoczonych. Pierwszy śmiertelny wypadek odnotowano w Teksasie. W kolejnych latach problem pojawił się w kilkunastu kolejnych stanach.

Dlaczego są tak agresywne

Sting jednej hybrydy nie jest bardziej jadowity niż sting zwykłej pszczoły. Problemem jest liczba. Afrykańskie pszczoły wyewoluowały w otoczeniu pełnym drapieżników. Były zawsze gotowe do natychmiastowej, zbiorowej obrony. Kiedy hybrydy odziedziczyły tę cechę, zaczęły widzieć zagrożenie w każdym ruchu — zbliżającym się dziecku, biegnącym dogu, nawet silnym wietrze.

Zimno jako naturalna bariera

Dla pszczół afrykanizowanych zimny klimat był zawsze problemem. Nie tolerowały niskiej temperatury. Dlatego długo nie mogły przedostać się dalej na północ. To był jeden z nielicznych pozytywnych skutków całego zdarzenia.

Zmiany klimatyczne otwierają drzwi

Według badań z 2014 roku ocieplenie klimatu zmienia tę sytuację. Hybrydy zaczynają tolerować chłodniejsze zimy. W przyszłości mogą dotrzeć nawet do Oregonu lub Appalachów. To, co kiedyś blokowało ich ekspansję, powoli znika.

Co można z tym zrobić

Pszczelarze próbują różnych metod. Jedna z nich polega na zalewaniu populacji trutniami europejskimi, tak aby afrykańskie królowe częściej się z nimi łączyły. Inna zakłada wymianę agresywnych królowych na łagodniejsze. Obie metody mają jednak ograniczony efekt. Pszczoły afrykanizowane już tu są i raczej zostaną.

Czego nas to uczy

Cała historia pokazuje, jak jeden niepozorny błąd przy hodowli może prowadzić do długotrwałych konsekwencji. Nikt nie planował wypuszczenia agresywnych pszczół. Kerr chciał pomóc. Jego pomocnik prawdopodobnie nie zdawał sobie sprawy, co robi.

Dzisiaj, gdy widzimy rój pszczół w ciepłym klimacie, lepiej trzymać się z dala. One po prostu bronią swojego gniazda — tak jak nauczyły się to robić przez pokolenia.