Xotira haqida o'ylaganidingizdek emas — hibernatsiya tajribasi

Buni o'qib "chinakam-a?" dedim. Sizga ham shunday bo'lishi mumkin.

Ko'pchilik xotiralarimiz — bosh miyamizdagi neyron aloqalarining kuchliqanligida saqlanadi, deb o'ylaydi. "Birga o'qgan neyronlar birga o'sadi" degan ibora eshingizda bo'lsa kerak. Qisqasi — qancha ko'p ishlatilsa, shuncha kuchli bo'lib qoladi.

Mantiqan to'g'ri, to'g'rimi?

Lekin Okinava Fan va Texnologiya Institutidagi olimlar boshqacha yondashdi. Ular hibernatsiyani — hayvonlarning qish uyqu rejimini o'rgandilar.

Nima uchun aynan hibernatsiya? Chunki bu davrda bosh miya jiddiy o'zgarishlardan o'tadi. Neyronlar deyarli ishlamay qoladi, sinapslar — ya'ni neyronlar orasidagi tutashuvlar — yo'qoladi. Tuproqdagi izga o'xshaydi: ko'p yurilsa, ko'proq eskiradi. Tabiat davriy ravishda "qayta boshlash" tugmasini bosadi.

Olimlar juda qiziq savol berdi: agar sichqonchani narsaga o'rgatib, keyin uyquga solsam va sinapslari erisa, u hali ham o'rgangan narsasini eslay oladimi?

Sichqonchalarni labirintda shirinlik topishga o'rgatdilar. Keyin ikki kun sun'iy uyquga solishdi. Bu vaqtda bosh miya faoliyati 70 foizga tushdi, sinapslar esa tartibsiz ravishda yo'qola boshladi.

Sichqonchalar uyg'ondi.

Va esladilar.

"Bu juda ham hayratlanarli edi," dedi tadqiqot muallifi Yu-Ju Lin. "Agar xotira saqlanishi uchun har bir sinaps muhim bo'lganida, xotira butunlay yo'qolishi kerak edi."

Lekin yo'qolmadi.

Yanayam qiziqroq qismi — boshqa tajribada sichqonchalarni faqat narkozda saqlab, sinapslarning kuchayishiga yo'l qo'ymasalar, xotira butunlay yo'qoldi. Demak, faollikning o'zi emas — boshqa narsa muhim.

Maxsus CLEM texnologiyasi yordamida ular miyani yaqindan ko'zdan kechirishdi. Qiziq narsa topdilar: sinapslar ko'p yo'qolganda ham, saqlanib qolganlarining namunasi bor edi. Ular engram hujayralari — aniq xotiralarni saqlovchi neyronlar — oralig'ida guruhlashgan holda joylashgan edi.

Ya'ni, muhimi — alohida sinapslarning kattaligi yoki kuchi emas, balki ularning tarmoq ichidagi joylashuvi.

"Bu degani — uzoq muddatli xotira uchun faqat ma'lum sinaps guruhlari muhim, qolganlari esa zarracha kerak emas," dedi tadqiqot rahbari Kazumasa Tanaka.

Bu nimani anglatadi? Xotiralaringiz mustahkam qal'ada emas. Ular shahar kabi — zaxira tizimlari bor. Asosiy mahallalar tirik qolsa, hamma narsa yonib ketganda ham, shahar davom etaveradi.

Evolyutsiya nuqtai nazaridan ham mantiqli. Qishlaydigan hayvonlar barcha sinapslarini yo'qotmasdan qishdan o'ta olishi kerak edi. Agar har bir aloqa muhim bo'lganida, hibernatsiya xotira uchun falokat bo'lardi. Lekin tabiat yechim topdi — muhim narsalarni guruhlab, yo'qolishga chidamli qildi.

Biz odamlarga nima bildiradi bu? Birinchidan — xotiralarimiz biz o'ylagandan mustahkamroq ekanligini tushuntiradi. Ikkinchidan — qarish, Alytsgeymer va xotiraning uzoq vaqt saqlanishiga oid savollar yangi yo'nalish oladi.

Olimlar endi bu guruhlarni batafsil o'rganishni rejalashtiryapti. Agar Tanaka aytganidek, ular "o'zligimiz dvigateli" bo'lsa, ularni tushunish juda muhim.

Shu paytda men esa shunchaki hayron bo'layapman — sizning bosh miyangizda hozir minglab guruhlangan aloqa bor: ko'nikmalaringiz, tajribangiz, o'zingiz haqingizdagi hamma narsa. Va ular siz o'ylagandan ham chidamli.

Yaxshi, to'g'rimi?