Dengiz qo'ng'izlari haqida — yoki nima uchun men endi oshqozon og'rig'i bilan yotaman

Xo', sizga dengiz qo'ng'izlari haqida gapirishim kerak.

Bildim, nima o'ylayotganingizni — "Dengiz qo'ng'izlarimi? Bular qanchalik qo'rqinchli bo'lishi mumkin?" Ha, men ham shunday o'ylardim. To'g'rirog'i, rasmlarni ko'rgunga qadar shunday o'ylardim. Endi esa tunda uyqu qilolmayman. Qorong'i dengiz tubida mening tomoshamni kuzatib turgan qizil ko'zlarning tasavvuri boshimda aylanadi.

Yuz yil kutgan kashfiyot

Britaniya Kolumbiyasi universiteti olimlari yaqinda Salish dengizida — ya'ni Vankuver oroli atrofidagi suvlarda — ikkita yangi dengiz qo'ng'izi turini topdi. Eng qiziq tomoni shundaki, bu mintaqadan yangi tur tasvirlanganiiga deyarli yuz yil bo'ldi.

Tadqiqot rahbari Kormak Toler-Skot bu mavjudotlarga qiziqishgani yo'q, aslida. U iqlim o'zgarishi dengiz hayotiga qanday ta'sir qilishini o'rganmoqchi edi. Lekin muammo boshqacha — hech kim qaysi turlar mavjudligini aniq bilmaydi. Bu shunga o'xshaydiki, shaharda kimlar yashayotganini bilmasdan, u yerda nima o'zgarayotganini tushunishga harakat qilyapsiz.

Tanishingiz: yangi tungi qo'rquvlar

Jigarrim teshik (Callipallene pilosuspedes)

Bu kichkintoy o'ziga xos "tungi olomon" maqomini to'liq haqlaydi. Birinchidan, uning oyoqlari uzun, egrilanib turgan tikandlar bilan qoplangan — shuning uchun olimlar unga "tukli oyoqlar" degan nom berishgan. Lekin bu hali boshlanishi.

Uning ko'zlari qizil. Shunchaki... qizil. Sizga suv tubidan tikilib turgan kichik qizil nuqtalar.

Va hali bor — og'zi. Uchburchak shaklidagi kichik tuynuk, uchta lab bilan o'ralgan, atrofida esa sezgi ipaklari. Olimlar buni "Yulduzli urushlar"dagi Sarlacc chuquriga o'xshatishdi. Bilasizmi, odamlarni butun ming yil tirik holda yutadigan chuqurni? Shu tasvir endi mening boshimda suzadi. Har safar okeanda suzishni tasavvur qilganimda.

Ah, va yana bir narsa — uning tuxum ko'taradigan oyoqlari shu bilan birga tozalash vositasi vazifasini ham bajaradi. Mikroskop ostida olimlar bu maxluqning oyoqlarini aylantirib, o'z tanasidagi tuklarini tarashini kuzatishdi. Tabiat g'alati, bu haqda hech qanday ikkilanishsiz aytaman.

Parazitlar mehmonxonasi (Tanystylum kiixin)

Ikkinchi tur qadimgi tubjoy qishloq nomi bilan atalgan — "kiixin" talaffuzi. Bu to'lqinlarning shovqinini bildiradi. Bu aslida juda chiroyli.

Lekin bu yerda chiroylik tugaydi va sarashtalik boshlanadi: bu dengiz qo'ng'izi o'zini yaxshi tozalay olmaydi, chunki uning tuxum tashidigan oyoqlari kichik va qotgan. Va nima bo'ladi?

Kirl va axlat shunchaki yopishib oladi. Bundan tashqari, ular mayda parazitlar bilan qoplangan. Aniqrog'i, barcha tomondan.

Tadqiqotchi buni "ekotizim ichidagi ekotizim ichidagi ekotizim" deb ta'riflagan. Men dengiz biologiyasi mutaxassisi emasman, lekin "parazitlar bilan qoplangan" ro'yxatida eng yuqori o'rinda bo'lishni hech kim xohlamasligini aniq bilaman.

Dengiz qo'ng'izlari nima o'zi?

Asoslarni aytaman, chunki bu mavjudotlar chiroyli ko'rinishidan tashqari ham qiziqarli.

Dengiz qo'ng'izlari 500 million yil oldin paydo bo'lgan qadimgi oilaga mansub. Ularni dinozavrlar ham bo'lmagan paytda suzib yurgan deb tasavvur qiling. Ular quruqlikdagi qo'ng'izlar, chanaqbaqilar va nabatsimon qisqichbaqalar bilan qarindosh, lekin ular quruqlikka chiqishga qaror qilishmagan.

Bir necha qiziq faktlar:

• Ular 12 tagacha oyog'i bo'lishi mumkin (oddiy qo'ng'izlarda 8 ta)
• Ular terisi orqali nafas oladi (o'pka kerak emas!)
• Erkaklar bolalarni ko'tarib tarbiyalaydi (ayollar, evolyutsiya sizlarni tarbiyadan ozod qilgan)
• Urg'ochilarning tuxumdonlari oyoqlariga qadar cho'zilgan (aytdimmi, bu mavjudotlar g'alati?)

Sayoz suvlarda ko'pchilik dengiz qo'ng'izlari parazit. Ular somoncha o'xshagan maxsus organ bilan katta hayvonlarning "hayot sharbatini" so'radi. Bu haqiqatan ham ko'p narsa.

Nima uchun bu muhim?

Bilib turibsiz — bu narsalar qo'rqinchli, men esa okeandan uzoqdaman, nima uchun qiziqishim kerak?

Mana nima uchun: biz nima himoya qilishni bilmasak, uni himoya qila olmaymiz.

Toler-Skot iqlim o'zgarishini o'rganish uchun bu ishni boshladi. Lekin tezda aniq bo'ldi — kimsa bu suvlarda qanday turlar yashayotganini ro'yxatga olmagan. O'zgarishlarni kuzatish uchun esa boshlang'ich nuqtaga ega bo'lish kerak.

Olimlar fizik kuzatuvlarni DNK tahlili bilan birlashtirdi. Bu turdagi asosiy fan — yerdagi hayotni aniqlash — boshqa hamma narsani tushunishga asos bo'ladi.

Va ha, rostini aytganda, siz bilishni xohlamaysizmi — Kanadaning sovuq suvlarida bir erda, qizil ko'zlari va uch labli og'zi bor kichkina mavjudot oddiygina... mavjud? Tabiat biz o'ylagandan anchagina g'alati va ajoyib.

Xulosa

Rasmlariga anchagina vaqt sarfladim va hali ham qaysi biridan ko'proq qo'rqishim kerakligini aniqlay olmayman. Tukli oyoqlari, qizil ko'zlari va g'alati og'zi bor biri? Yoki parazitlar bilan qoplangan, lekin intizorlik bilan harakat qilayotgan ikkinchisi?

Aslida bilasizmi nima? Ikkalasi ham. Tabiat bizga chiroyli mavjudotlar berishga majbur emas. Va bu g'alati kichkinalar 500 million yil davomida bizning fikrimizni so'ramasdan o'z ishlarini qilishgan.

Ehtimol, haqiqiy saboq shu. Okeanunderolar bilan to'la va ulardan ko'pi biz tasavvur qilgan tushi ko'rganlarimizdan ham g'alatiroq.

Manba: https://www.sciencedaily.com/releases/2026/09/260925005412.htm