Bir Asırdan Uzun Süre Göz Önünde Saklı Kalan Bir Mesaj
Tamam, size bu hafta beni gerçekten şaşırtan bir şeyden bahsetmem gerekiyor, çünkü bu, yapay zekanın nereye gittiği konusunda sizi heyecanlandırmıyorsa, ne yapar bilmiyorum.
Şunu hayal edin: Kasım 1918. Birinci Dünya Savaşı sona eriyor ve çatışmanın kaosu içinde, Alman askeri yetkililer Yüksek Komutanlığa şifreli bir mesaj gönderiyor. Farkında değillerdi, ama o mesaj sonraki 108 yıl boyunca okunmadan kalacaktı.
Şimdiye kadar.
Yakın zamanda, OpenAI’nin yeni GPT-6 Astra modeli bu yüzyıllık şifreyi çözdü ve mesajın içeriği? Şöyle ki, tarih meraklıları bu işe bayılacak.
Almanlar Aslında Ne Dediler?
Çözülen mesaj kabaca şu anlama geliyor: “Bir İngiliz kruvazörü ?4’te Sivastopol’a ulaştı. Müttefik filosu 26’sında geliyor.”
Bekle, “4”ten önceki soru işareti benim yazım hatam değil—aslında orijinal çözülmüş metinde yer alıyor. Yapay zeka bunu belirsiz olarak işaretledi. Görünüşe göre, en üst düzey gizli askeri iletişim bile, arada sırada “eyvah, bunu sonra düzeltirim” anlarından muaf değildi.
İşin ilginç yanı şu: Araştırmacılar yapay zekanın işini tarihsel kayıtlarla karşılaştırdıklarında, H.M.S. Canterbury’nin 24 Kasım 1918’de Sivastopol’a ulaştığını, mesajın ise 27 Kasım’da gönderildiğini, yani iki gün sonra olduğunu tespit ettiler. Müttefik filosu 26 Kasım’da göründü, bu da şifreli uyarının, gönderildiği anda zaten yaşanmış olan olayları betiklediği anlamına geliyor.
Alman subaylar, zaten gerçekleşmiş bir şey hakkında neden bir “uyarı” göndersin? Benim tahminim sizinki kadar iyi. Belki bir onay mesajıydı. Belki komuta zincirinde bir karışıklık vardı. Her neyse, savaşın sisine, şifreler kullanılırken bile, büyüleyici bir bakış sunuyor.
Birinci Dünya Savaşı Şifresi Aslında Nasıl Çalışıyordu?
Şimdi, aklınızdan geçeni biliyorum: “O zamanlar mesajları nasıl şifreliyorlardı?”
Almanlar ADFGVX şifresi denen bir şey kullanıyordu ve açıkçası? Basitliği açısından oldukça dahiyane. Bir ızgaranın üstüne ve yanına altı harf—A, D, F, G, V, X—yerleştiriyorlardı, geri kalan alfabe ve sayılar ise aşağıya dolduruluyordu. Mesajdaki her harf, ızgaradaki konumuna göre o altı ADFGVX karakterinden ikisine dönüştürülüyordu.
İşte çılgın kısım: Mesajı çözmek için Astra’ya Almanların kullandığı anahtar kelime verildi—“TRUPPENVERSCHIEBUNG”, Almanca “askerî birliklerin yeniden konuşlandırılması” anlamına gelir. Sizin için bilmiyorum ama, anahtar kelimenin birlik hareketleriyle ilgili olması, asıl mesajın ise bir savaş gemisi hakkında olması bana neredeyse komik geliyor. Bazen tarihin bir mizah anlayışı var.
Ortaya çıkan şifreli mesaj tamamen anlamsız görünüyordu—okumaya çalışsanız başınızı döndürecek, o altı harften oluşan rastgele bir dizi:
“DXXXG GVXAX ADXVD GDAAA DGXAG...”
Anladınız. Bunu kalem ve kağıtla çözmeye çalışmayı hayal edin. Bir asırdan fazla okunmadan kalmasına şaşmamalı.
Sadece Havalı Olmanın Ötesinde Neden Önemli
Bakın, anlıyorum. Bazılarınız “Ee ne olmuş? Bir bilgisayar eski bir bulmacayı çözdü. Büyük bir şey mi?” diye düşünüyor olabilir.
Ama bence bunun aslında neden önemli olduğunu açıklayayım.
Birincisi, bu durum modern yapay z