Uzayda Hayat Arayışı Yeni Bir Boyut Kazandı

Bilim insanlarını onlarca yıldır rahatsız eden bir sorun var: Mars'ta ya da Europa'da hayata işaret eden bulguları nasıl anlayacaksınız?

Mesele şu: amino asitler, yağ asitleri ve diğer organik moleküller—hayatın kimyasal yapı taşları—hiçbir canlının katılımı olmadan da oluşabiliyor. Meteoritlerin içinde bunları bulduk. Laboratuvarlarda ürettik. Başka bir gezegende bu molekülleri görmek, orada gerçekten yaşam olduğunun kanıtı değil. Bir inşaat alanında tuğla bulmak gibi: bir şey orada olmuş anlamına geliyor ama bunun ev yapısı anlamına gelmesi gerekmez.

Bilim insanlarının daha iyi bir test yöntemine ihtiyacı vardı. Geçenlerde araştırmacılar bunu buldu.

Molekülün Kendisi Değil, Onun Düzeni Önemli

UC Riverside ve Weizmann Enstitüsü'ndeki araştırmacılar farklı bir soru sordular: "Bu moleküller nasıl organize edilmiş?"

İşte burası ilginçleşiyor. Yaşam organik bileşikler ürettiğinde, bunlar rastgele dağılmıyor. Matematiksel olarak ölçülebilen düzenler oluşturuyorlar.

Bir kütüphane rafını düşünün. Düzensiz bir raf, bir pişirme kitabı, iki tarih kitabı ve tekrar beş pişirme kitabı ile öylesine karışık bir görüntü sunabilir. Ama düzenli bir kütüphane kitapları kategorilere dengeli şekilde dağıtır. Yaşam da kimyasında böyle bir şey yapıyor. Hem çeşitlilik yaratıyor—pek çok farklı molekül türü—hem de dengelilik gösteriyor. Her tür nispeten eşit miktarda bulunuyor.

Cansız kimyasal süreçler başka bir hikaye anlatıyor. Bir molekül türünü yığıp bir başkasından neredeyse hiç üretmeyebilirler.

Doğa Bilimcilerinden Ödünç Alınan Bir Fikir

Bu öyküyün en güzel kısmı budur: araştırmacılar yepyeni bir teknik icat etmediler. Ekoloji araştırmacılarının uzun süredir kullandığı bir aracı ödünç aldılar.

Ekoloji çalışmalarında biyolojik çeşitliliği ölçmek için iki kavram kullanılıyor:

• Zenginlik: Kaç farklı tür var?
• Dağılım: Bunlar ne kadar eşit dağıtılmış?

Birisi "Tamam, bunu kimyaya da uygulayabiliriz" dedi.

İşe yaradı. Herkesin beklentisinden çok daha iyi.

Kanıtlar Yığılmaya Başladı

Araştırma ekibi yaklaşık 100 veri seti inceledi. Canlı mikroplankton, fosiller, toprak, meteorit, asteroit ve laboratuvarda yapılan örneklerden amino asit ve yağ asitlerine bakıldı.

Sonuçlar her seferinde aynı şekilde geldi: biyolojik örneklerin bir istatistiksel imzası vardı, cansız örneklerin başkası vardı. Tutarlı bir şekilde.

Ama gerçekten şaşırtan kısım şuydu: yöntem milyonlarca yıl önceki fosil örnekleri üzerinde bile çalıştı. Dinozor yumurta kabuğu hâlâ o biyolojik deseni gösteriyordu. İleri düzeyde hasar görmüş materyaller bile kimyasal parmak izini korumayı başardı.

"Gerçekten beklemediğimiz bir sonuçtu" dedi araştırmacılardan Fabian Klenner. Ona inanıyorum. Bilimde genellikle zamanla harap olan örnekler ayırt edici özelliklerini kaybederler. Bu yöntem ciddi hasar sonrasında da istatistiksel kimliğini saklı tuttu.

Mars'ta Uzaylı Bulmaya Ne Gibi Katkı Sağlayabilir

Diyelim ki gelecekte Mars'a gönderilen bir araştırma aracı toprakta organik moleküller buldu. Şu anda bilim insanları şaşkın kalırdı. "Bu yaşamdan mı? Yoksa sadece kimya mı?"

Bu yeni yöntemle sayıları kontrol edebilirsiniz. İstatistiksel imzayı analiz edebilirsiniz. Moleküllerin yaşamın dağıttığı şekilde mi yoksa cansız süreçlerin dağıttığı şekilde mi dağıldığını görebilirsiniz.

En güzel yanı şu: yepyeni pahalı araçlara ihtiyacınız yok. Bu yöntem zaten uzay misyonlarının topladığı verilerle çalışıyor.

Akılcı Bir Uyarı

Bilim insanları bunun tüm sorunu çözdüğünü söylemiyor. Tek bir test, ne kadar zekiyse de, yaşamın varlığını tek başına kanıtlamaya yetmiyor.

"Yaşam bulunduğu iddiasının peşi sıra birden fazla bağımsız kanıt gerekir" diye açıklıyor Klenner. Haklı. Bu istatistiksel test artı başka bulgular artı jeolojik bağlam—hepsi birlikte.

Ama araç kutusuna koyabileceğiniz bir araç olarak? Oldukça güçlü olabilir. Birden fazla test aynı sonuca işaret ederse, o zaman heyecanlanabilirsiniz.

Fikrim

Bu yaklaşım zarif çünkü basit. Sadece yaşamın ürettiği egzotik bir molekül bulmamız gerekmiyor. Sadece moleküllerin yaşamın organize ettiği şekilde organize edildiğine dair kanıt bulmamız gerekiyor. Belirli bir kir türü aramak yerine, bir parmak izini tanımlamak gibi.

Evren muazzam geniş ve biz çoğunlukla körüyüz. Ama böyle araçlar—yaşamın parmak izini hangi gezegende olursa olsun tanımamızı sağlayan araçlar—bunlar gerçek ilerleme.

Yakın zamanda yeşil canlılar bulamayabiliriz. Ama onları bulduğumuzda en azından daha iyi bir yolu olacak.