Dinozorlar İçin Bir Oyun: Gençken Yapılabiliyor, Yaşlı Olunca Olmaz

Şöyle bir sahne hayal edin: Fil kadar büyük genç bir dinozor birden arka ayaklarının üzerine kalkıyor. Bir Godzilla filminde rol almaya çalışıyor gibi görünüyor. Ağaçların tepesini süzüyor, en lezzetli yaprakları arıyor. Fakat birkaç yıl sonra aynı dinozor yetişkin boyuta ulaştığında ne oluyor? Hiç kalkamaz artık. Ayakta durmak, iki numara küçük ayakkabı giymek kadar rahatsız edici hale geliyor.

Bu bilim kurgu değil. Paleontologlar bunu milyonlar yıl önce Güney Amerika'daki uzun boyunlu dinozorlarla gerçekten olduğunu keşfettiler.

İki Oyuncu: Uberabatitan ve Neuquensaurus

Son Kretase döneminden (yaklaşık 66 milyon yıl önce) gelen iki sauropod bu hikâyenin başrolüne sahip. Birinin adı Uberabatitan - Brezilya'da bulundu. Diğeri Neuquensaurus - Arjantin'de keşfedildi.

Şimdi aklınızdan geçeni biliyorum: "Sauropodlar belgesellerde gördüğümüz o devasa yaratıklar değil mi?" Evet ve hayır. Bu ikisi aslında döneminin küçük sauropodlarıydı. 26 metre boyundaki bir yaratığa "küçük" demek biraz komik gelse de, dev akraba sauropodlarıyla karşılaştırıldığında neredeyse zarif sayılırlardı. Yani iki şehir otobüsünün yanyana konması kadar uzunlardı.

En ilginç kısımsa şu: gençken bu dinozorlar iki ayakla dik durma hareketini nispeten rahat yapabiliyorlardı. Ama büyüdükçe, kilo aldıkça? Fizik artık ona müsaade etmiyordu.

Bilim İnsanları Dinozorları Bilgisayara Koydu

İşte araştırmanın gerçekten harika kısmı burası. Bilim insanları sadece tahmin etmek veya fosil kemiklere bakıp omuz silkmek yerine finit element analizi (FEA) adında bir teknik kullandılar. Mühendisler köprülerin çöküp çökmeyeceğini ya da binaların depremlere dayanıp dayanmayacağını hesaplamak için bunu kullanıyor.

Araştırmacılar yedi farklı sauropod türüne ait uyluk kemiklerinin dijital taramasını alıp bunları 3B olarak yeniden oluşturdular. Sonra bilgisayar simülasyonları çalıştırarak dinozor iki ayak üzerine kalktığında her bir kemikte ne kadar gerilim ve yük oluştuğunu hesapladılar.

Bunu şöyle düşünün: Video oyunundaki bir karakterin bir ayağı üzerinde duruyor, sırt çantalarına gittikçe daha ağır yükler koyuyorsunuz. Bilgisayar stres nereye yoğunlaştığını ve karakterin düşme olasılığını takip ediyor. Aynı mantık, ama antik çağdan kalma sürüngenlerle.

Kilolandıkça Fizik Bitmiyor

Simülasyonlar ne gösterdi? Genç ve küçük Uberabatitan ile Neuquensaurus örneklerinin kemikleri ve kasları dik durmak için tasarlanmıştı sanki. Uyluk kemikleri ağırlığı ve gerilimi verimli şekilde dağıtacak biçimde yapılmıştı. Pozisyonu tutabiliyorlar ve nispeten rahat kalabiliyorlardı.

Daha büyük sauropodlar için durum farklıydı. Ama şaşırtıcı olan şu: Büyük dinozorlar yine de ayakta durabiliyorlardı. Ama bunu yapmak saatlerce plank (core) egzersizi yapıp antrenörün bağırmasına tahammül etmek gibi birşeydi. Teorik olarak mümkün, ama inanılmaz derecede rahatsız edici.

Araştırmanın başında yer alan bilim insanlarından biri şöyle dedi: "Muhtemelen bunu yapmanın en uygun anını seçiyorlardı, çünkü bu pozisyon çok rahatsız edici olmalıydı." Başka bir deyişle, yetişkin sauropodlar dik durmayı günlük alışkanlık olarak değil, özel durumlarda - belki çok açlık çektiğinde veya bir eş etkilemek istediğinde - kullanıyordu.

Niye Uğraşıyorlardı ki?

Akla şu soru geliyor: Rahatsızsa niye böyle yapıyorlardı? Bilim insanlarına göre birkaç sebep vardı:

Daha iyi yiyecek: Dik durarak otçul sauropodlar ağaçların daha yüksek dallarındaki yapraklara erişebiliyordu. Dört ayak üzerinde erişemeyecekleri yerlere. Şöyle söyleyelim, faydalı yiyeceklerin en üst rafta olduğunu keşfetmişsiniz - o zaman o biraz zor duruş yapmanız değer.

Korkutma: Arka ayaklarına kalkmak seni daha büyük gösteriyor. Çok daha büyük. Genç bir dinozor avcıları korkutmaya çalışıyorsa, iki katlı bina gibi görünmek kesinlikle yardımcı olmuştur.

Eşleşme davranışı: Bazı araştırmacılar bu pozisyonun çiftleşme gösterileriyle ilgili olabileceğini düşünüyor. Basitçe, dinozor vücut dilinde "Bak ne kadar etkileyici ben" demek oluyor.

Araştırmanın Sınırları

Dürüst bilim işin ilginç yanı: Araştırmacılar neyi dahil etmediklerini açıkça söylüyorlar. Canlı hayvanlarda stresin ve darbeli kuvvetlerin yumuşatılmasına yardım eden eklem kıkırdağını hesaba katmadılar. Ayrıca kuyruğun rolünü de göz ardı ettiler. Kuyruk, üç ayaklı bir sehpa gibi davranarak dinozora dik duruyken ekstra denge sağlayabilirdi.

O halde gerçek durum, onların hesaplamaları ile saf spekülasyon arasında bir yerdedir. Kıkırdak dik durmayı modellerin gösterdiğinden daha az stresli hale getirebilir. Kuyruk daha stabil olmasını sağlayabilir. Ancak bu bilinmeyenleri hesaba katsak bile temel bulgu ayakta kalır: genç sauropodlar yaşlılarından daha kolay dik durabiliyordu.

Bütünün Anlamı

Beni bu araştırmada çeken şey, evrim sürecinin her zaman "birşeyde daha iyi hale gelme" şeklinde lineer olmadığını göstermesi. Bu dinozorlar küçükken bipedal durmakta daha iyiydi - büyüdükçe pratik olmaktan çıkan bir beceri. Bu, vücutlar yaşla değişir ve hayvanlar davranışlarını buna göre ayarlarlar gerçeğinin bir hatırlatması. Genç bir goril takla atabilir ama yetişkin goril bunu asla denemeye kalkışmaz.

Bu, modern teknolojinin bize soyu tükenmiş yaratıklar hakkında daha önce hiç cevaplayamayacağımız detaylı sorular sorma imkanı verdiğinin güzel bir örneği. Artık eski kemiklere bakıp geçmiyoruz. O kemiklerin gerçekten nasıl çalıştığını anlamak için sofistike fizik simülasyonları çalıştırıyoruz.

66 milyon yıldır ölü olan hayvanlarla ilgili olsa da gerçekten etkileyici bir araştırma.