Yellowstone haqida o'ylab ko'rdim — va endi tunda uyqu qilmayapman

Boshqa bir mavzuga o'tishdan oldon, bir narsani tan olishim kerak: O'tgan hafta Yellowstone haqida internetda shunchalik ko'p vaqt o'tkazdimki, endi kechalari yaxshi uxlay olmayapman. Lekin yomon tomoni yo'qmi? Aslida bor.

Nashrga duch keldim — volcanologlar (vulqon olimlari) tuzgan bir xayoliy vaziyat. Yellowstone "uyg'onsa" va katta voqea sodir bo'lsa, nima bo'lishi haqida. Ha, bilaman, nega bunchalik uyqu buzadigan narsani o'qiyapman, deb o'ylayotgandirsiz. Javobim shu: qo'rqinchli narsalarni tushunganingizda, ular biroz kamroq qo'rqinchli bo'lib qoladi. Va bu — haqiqatan ham qiziqarli fan.

Keling, birga ko'rib chiqamiz.

Bu voqea qachon sodir bo'lgan?

610 mинг yil muqaddam. Sizning va mening katta bobokalonlarimiz ham yo'q edi. Hech kim yo'q edi — insonlar yo'q, telefonlar yo'q, Wi-Fi shikoyatlari yo'q. Faqat bizning uzoq ajdodlarimiz quyosh botishini tomosha qilib, osmonda g'ala-g'ort ko'rardilar.

Ammo shu paytda bir narsa sodir bo'ldi. Katta narsa. Yellowstone mintaqasida "super-erupsiya" yuz berdi — bu Yerdagi eng kuchli vulqon hodisalaridan biri. Kul butun Shimoliy Amerikani qoplab tashladi, oqibatlari butun dunyoga tarqaldi. Iqlim o'zgardi, ob-havo o'zgarishlari boshlandi, yuzlab kilometrlab hududlar vayron bo'ldi.

Nega bizga bu muhim?

Yang Yellowstone "uxlamayapti". Biz uni "supervulqon" deb ataymiz, lekin bu uni sokin deb o'ylashga asos emas. Geyzerlar, issiq buloqlar va chiroyli manzaralar ostida — doimiy faol geologik tizim ishlab turibdi.

Olimlar uni doimiy kuzatib turishadi. Seysmograflar zilzillalarni qayd etadi. GPS stansiyalar yer qatlami harakatini o'lchaydi. Sun'iy yo'ldoshlar kosmosdan razvedka qilib turadi. Bu — xavfsizlik kamerasi, lekin o'g'rilar emas — er qa'rida harakatlanayotgan magma izlari.

Bu kuzatuvlar asabsizlik emas. Bu — ehtiyotkorlik. Agar Yellowstone "uyg'onish" belgilarini ko'rsatsa, bizga iloji boricha ko'proq vaqt kerak bo'ladi.

Ikki oy qolganda: Birinchi signallar

Tasavvur qiling: sokin bir erta. Utah shtatida bir olim kofe ichib, ekrandagi chiziqlarni ko'zlayapti. Oddiy kun, odatda.

Ammo bugun chiziqlarda keskin tepalar paydo bo'lgan.

Bular zilzillalar. Kichkina, sezarli darajada emas. Ammo birgalikda ular g'alati naqsh hosil qiladi: Yellowstone kalderasi ostida zilzila to'plami. Va muhimi — ular yuqoriga ko'tarilayapti, ya'ni chuqurlik kamayayapti.

Muhim jihat: bunday zilzila guruhlari Yellowstone'da tez-tez uchraydi. Yerning ko'tarilishi — bu ham normal. Gaz chiqishi o'zgarishi — bu ham. Muammoli joyi shundaki — bir nechta omil bir vaqtda sodir bo'lganda va bu "ichkarida bir narsa bor" degan signal beradi.

Olimlar maslahatlashadi. Hali hech kim bezovta emas, lekin hamma diqqat bilan kuzatmoqda.

Bir oy qolganda: Issiqlik ortadi

To'rt hafta o'tdi. Zilzila to'plami hali ko'tarilayapti. Yangi zilzilar kaldera ostida tor bir zonada paydo bo'lmoqda. GPS ma'lumotlarida o'zgarishlar bor — swarm ustidagi yer asta-sekin bo'rtmoqda.

Bu — magmaning yer po'stlog'iga kirib kelayotganligini ko'rsatadi. Gavayida erupsiyalardan oldin ko'rilgan holatga o'xshaydi.

Lekin xursand qiladigan qismi ham bor: Yellowstone bunday "qo'rqinchli signallarni" avval ham ko'rsatgan — va hech qanday erupsiya bo'lmagan. 2013-2014 yillarda kaldera qismlari yiliga 15 sm dan ko'proq ko'tarilgandi. Zilzila faolligi oshgandi. 1975 yildan beri Yellowstone'dagi eng katta zilzila ro'y bergandi.

Va keyin... hech narsa bo'lmadi. Yer qayta pastga tusha boshladi. Olimlar xulosa qildi: bu — magmaning emas, balki gidrotermal suyuqliklarning — issiq suvning harakati natijasi.

Shunday qilib, kuzatuv davom etadi. Tarix shuni ko'rsatadiki, bu oddiy "Yellowstone xulq-atvori" bo'lishi mumkin.

Meni eng ko'p bezovta qiladigan narsa

Sizga qanday, lekin men uchun bu — bir vaqtning o'zida ham to'liq xavfsiz, ham juda qo'rqinchli.

Xavfsiz tomoni: olimlar kuzatmoqda. Ular hushyor. Ular rejaga ega. Yellowstone Volcano Observatory haqida o'qiganimda, kimdir bu uxlab yotgan gigantni nazorat qilib turganini bilib, yaxshi his qilaman.

Qo'rqinchli tomoni: vaqt juda kam. Ikki oy. Balki undan kam. G'alati o'qilmalardan to potentsial fojeagacha — haftalar, yillar emas.

Va eng muhimi: barcha texnologiya va kuzatuvlarga qaramay, olimlar erupsiyani aniq bashorat qilolmaydilar. Ular signallarni ko'rishadi, lekin "bu sanada bo'ladi" deyolmaydilar. Har doim noaniqlik bor.

Agar eruptsiya yuz bersa-chi?

Ha, bu haqiqatan ham yomon bo'lardi. Butun Shimoliy Amerikani kul qoplar, iqlim yillar davomida izdan chiqadi, qishloq xo'jaligi qulayadi, millionlab odamlar evakuatsiya qilinishi kerak bo'ladi. Shunday voqeadan so'ng sevgililaringizni quchoqlab, muzqaymoqni idishdan yeyishni xohlaysiz.

Ammo men barcha tafsilotlarni yozmayman. Sababi: maqsad sizni qo'rqitish emas. Maqsad — sayyoramiz qanday ajoyib va kuchli ekanini tushunish. Olimlar Yellowstone'ni avvalgidan ko'ra yaxshiroq tushunadilar. Ular xalqaro tarmoqlar orqali ma'lumot almashadi. Ular rejalarga ega. Va eng muhimi — tabiat bizdan kuchliroq ekanini biladilar. Lekin bu — kuzatib, o'rganib, tayyorgarlik ko'rishimizga to'sqinlik qilmaydi.

Xulosa

Bu ma'lumot bilan nima qilish kerak? Haqiqatan ham — qadrlash. Biz dinamik, faol sayyorada yashayapmiz. Agar hali bo'lmagan bo'lsa, Yellowstone'ga boring — bu yer dunyodagi eng ajoyib joylardan biri. Va uning geologik tarihini bilganingizdan so'ng, yanada qiziqarli bo'ladi.

Va menga o'xshab, bir oz kamroq yaxshi uxlashingiz mumkin.

Ammo bu yomon emas. Ozgina hayrat va engil mavjudlik noqulayligi — bu inson bo'lishning bir qismi. Va bu kenglik — biz o'ylagandidan ko'ra qiziqarliroq.