Gʻarb Avstraliyasining qizil tuprogʻi ostida yashiringan energiya zaxirasi

Sizni bir daqiqaga Gʻarb Avstraliyasining qizil, changli dashtlarida turganingizni tasavvur qiling. Koʻzingiz oldida cheksiz choʻl choʻzilgan. Ammo oyogʻingiz ostida nima bor? Bir necha avlodga yetadigan toza energiya manbai!

Edith Cowan universitetida oʻtkazilgan tadqiqotlar aynan shuni koʻrsatmoqda. Va bu haqda eshitganimda, chin dildan hayratda qoldim.

Qizil tuprokdagi sir

Keling, murakkab narsalarni oddiy qilib tushuntiraman. Gʻarb Avstraliyasining Pilbara mintaqasida katta hajmdagi temir rudasi konlari mavjud. Bu togʻ jinslarida magnetit deb ataladigan mineral koʻp. Bu mineral temirga boy, shuning uchun togʻlar qizilrang koʻrinadi.

Olimlar juda qiziq narsani kashf etishdi: agar magnetit yuqori harorat va bosim ostida suv bilan aralashsa, vodorod gazi hosil boʻladi. Ha, shu! Avtomobil ishlab chiqaruvchilar va energetika kompaniyalari orasida katta qiziqish uygʻotayotgan toza yoqilgʻi.

Bu jarayonni tezlashtirish yoʻli

Mana bu yerda haqiqatan ham qiziqarli joyi boshlanadi. Tadqiqotchilar faqat tabiiy jarayonni kashf qilish bilan cheklanmagan — uni tezlashtirish usulini ham topishgan.

Ular temir jinslariga maxsus eritmalar yuborib, vodorod ishlab chiqarishni sezilarli darajada oshirishga muvaffaq boʻlishdi. Bu bogʻingizda oʻsuvchi oʻsimlikka oʻxshaydi — siz uning tabiiy oʻsishini bilasiz, lekin toʻgʻri oziqlantirish bilan uni tezroq oʻstirish usulini topasiz.

Olimlar yer ostidagi sharoitlarni laboratoriyada qayta yaratishdi — 200°C harorat, yuqori bosim, 60 kun davomida. Va kuzatuvlar koʻrsatdiki, toʻgʻri stimulyatsiya bilan bu konlar juda uzoq vaqt vodorod ishlab chiqara oladi.

Bu nima uchun muhim?

Bu kashfiyotning ahamiyatini bir necha jihatdan tushuntiraman:

Birinchidan — energetika mustaqilligi. Agar bu texnologiya keng miqyosda ishlasa, Avstraliya import yoqilgʻilariga bogʻliq boʻlmaydi. Global inqirozlar paytida ham energiya taʼminotini xavfsiz qilish mumkin.

Ikkinchidan — eksport imkoniyati. Tadqiqot guruhidan professor Alireza Keshavarz shunday dedi: "Avstraliya katta va foydalanilmagan energiya zaxirasiga ega boʻlishi mumkin." Yaʼni, bu mamlakat jahon boʻylab vodorod eksport qiluvchi yirik davlatga aylanishi mumkin. Bu faqat Avstraliya uchun emas — butun dunyoni foydalanadi.

Uchinchidan — toza energiya ishonchliligi. Vodorod yonanda faqat suv hosil boʻladi — boshqa zararli chiqindilar yoʻq. Yer ostida tabiiy ravishda hosil boʻlayotgan vodorodni olish — bu emissiyasi past energiya manbasi degani.

Kutilmagan burilish

Mana bunda men hayron boʻldim: muammo faqat magnetit miqdorida emas ekan. Tadqiqotchilar fikricha, togʻ jinsining tuzilishi ham shunchalik muhim.

Buni shunday tasavvur qiling: sizda pirog pishirish uchun barcha ingredientlar bor, lekin toʻgʻri aralashtirmasangiz va pechni sozlamasangiz, pirog chiqmaydi. Bu holda "ingredientlar" — magnetit va suv, "pech" esa — togʻ ichidagi mayda yoriqlar, boʻshliqlar va suv oqimi yoʻllari.

Yaʼni, har bir temir kon bir xil samarali emas. Togʻ jinsining ichki "suv quvurlari" toʻgʻri boʻlishi kerak.

Keyinchalik nima boʻladi?

Hozircha bu tadqiqotlar boshlangʻich bosqichda — laboratoriya tajribalari. Katta hajmdagi vodorod qazib olish hali uzoqda. Ammo bu natijalar juda muhim qadam — "laboratoriyada ishlaydi" va "amalda ishlaydi" oʻrtasidagi koʻprik.

Tadqiqotchilar endi bu natijalarni haqiqiy yer osti sharoitida qoʻllash yoʻlini oʻrganishmoqda. Bunday ilmiy kashfiyotlar odamni oʻylashga majbur qiladi: bizning oyoqlarimiz ostida yana qancha sirlar yashiringan?

Gʻarb Avstraliyasining temirga boy qizil tuprogʻi haqiqatan ham vodorod energetika markaziga aylana olsa, bu yaqin yillarning eng muhim energetika kashfiyotlaridan biri boʻlishi mumkin.

Bu mavzuni albatta kuzatib boraman.