Dengiz tubidagi tabiiy seysmik "tormozlar": 30 yillik sir nihoyat ochildi

Agar tabiatning o'ziga xos xavfsizlik tizimi bor deb o'ylasangiz, javob bor: suv osti zilzilalarida haqiqatan ham bor.

30 Yillik Sir

Gofar yorig'i — Ekvadorning 1600 km g'arbida, Tinch okean tubida. Bu yoriq har 5-6 yilda bir marta, taxminan 6 magnitudali zilzila keltirib chiqaradi. Eng qiziq tomoni — zilzilalar doim bir xil joyda va bir xil kuchda sodir bo'ladi.

Bu holat odatda bo'lishi mumkin emas. Zilzilalar odatda tartibsiz va oldindan aytib bo'lmaydigan hodisa hisoblanadi. Lekin Gofar yorig'i bu qoidaga bo'ysunmadi.

Sirning Yechimi

Indiana universiteti va xalqaro olimlar guruhi nihoyat javobni topdi. Ma'lum bo'lishicha, yoriqning ichida maxsus "tormoz" zonalar bor. Ular zilzila yoriqlarining katta bo'lib ketishiga to'sqinlik qiladi.

Bu tadqiqot Science jurnalida chop etilgan.

Bu "Tormozlar" Qanday Ishlaydi

Yoriq ichidagi "tormoz" zonalar oddiy tosh emas. U yerda yoriq bir nechta kichik yo'nalishlarga bo'linadi. Bu yo'nalishlar orasida 100-400 metr kenglikdagi bo'shliqlar bor.

Ushbu bo'shliqlarga okean suvi kirib, yuqori bosim hosil qiladi. Katta zilzila sodir bo'lganda, bosim keskin pasayadi. Natijada, suv bilan to'ldirilgan teshikli toshlar vaqtincha qattiqlashadi. Bu zilzila tarqalishini sekinlashtiradi yoki butunlay to'xtatadi.

Olimlar buni "dilatansiya mustahkamlanishi" deb atashadi.

Nima Uchun Bu Muhim

Gofar yorig'i o'zi odamlarga xavf tug'dirmaydi. Lekin bunday yoriqlar butun okean tubida mavjud. Olimlar uzoq vaqt davomida suv osti zilzilalari nima uchun ma'lum chegaradan oshmasligini tushunolmas edi.

Endi bu mexanizm ma'lum bo'ldi. Bu kashfiyot boshqa hududlardagi zilzilalarni tushunishga yordam berishi mumkin.

Tadqiqot Qanday O'tkazildi

Olimlar 2008 va 2019-2022 yillarda okean tubiga maxsus seysmik asboblar o'rnatishgan. Ular minglab kichik zilzilalarni qayd etishgan. Natijada, "tormoz" zonalaridagi faollik naqshlari aniqlangan: katta zilziladan oldin faollik kuchayadi, keyin esa keskin pasayadi.

Xulosa

Tabiat yana bir bor bizni hayratda qoldirdi. Gofar yorig'i o'z-o'zini tartibga soluvchi mexanizm tufayli bir xil zilzilalarni muntazam ravishda keltirib chiqarmoqda. Bu mexanizmni tushunish orqali kelajakda boshqa hududlardagi zilzilalarni yaxshiroq bashorat qilish mumkin bo'ladi.