Yıldızlar Ölmüyor, Yeniden Doğuyor Olabilir

Dur, şimdi otur. Gökbilimciler devasa yıldızların ölümüyle ilgili inanılmaz bir şey keşfetmiş olabilir ve ben hâlâ bunu kafamda oturtmaya çalışıyorum.

Mesele şu: Devasa yıldızlar yakıtlarını bitirdiğinde kendi kütleçekimi altında çökmeye başlar. Bildiğimiz hikâyeye göre bu yıldızlar her şeyi inanılmaz derecede küçük bir noktaya — tekillik dediğimiz şeye — sıkıştırır ve sonuçta kara delik oluşur. Hepimiz kara delikleri duymuşuzdur, değil mi? Her şeyi yutan uzaydaki devasa emiciler?

Ama işte sorun burada. Fizikçiler onlarca yıldır kara delikler üzerinde kafa patlatıyor. Milyarlarca Güneş kütlesindeki bir şey sonsuz küçüklükteki bir noktaya nasıl sığar? Uzayzaman nasıl sonsuz şekilde bükülür? İşte asıl garip olan kısım: bu aşırı koşullarda bildiğimiz fizik yasaları çalışmayı bırakıyor. Bilim insanları tam olarak ne olduğunu tarif edemiyor. Sanki tarife bakıyorsunuz ama yarısı görünmez mürekkeple yazılmış gibi.

Kara deliklerin bir başka can sıkıcı özelliği daha var: her şeyi gizliyorlar. Olay ufkunu (ışık dahil) geçen her şey sonsuza kadar kayboluyor, gözlemleyemiyor, inceleyemiyoruz. Çok sinir bozucu!

Gravastar Nedir?

Bu yüzden bazı araştırmacılar alternatif bir fikir geliştirmiş. Ya bizim kara delik sandığımız şeyler aslında tamamen farklı bir şeyse?

Gravastar'ı şöyle düşün: bir kara delik kadar yoğun ve kütleli ama benzer şekilde güçlü çekim gücüne sahip bir cisim hayal et. Tespit edilmesi de aynı derecede zor olurdu. Ama fark şu: gravastarlarda sorunlu tekillik ya da her şeyi gizleyen olay ufku olmazdı.

Bunun yerine, normal maddeden oluşan dış katmanlarının altında gravastarlar karanlık enerjiyle dolu olurdu. Evrenin yüzde 68'ini oluşturan ve onu giderek hızlanan bir şekilde genişleten o gizemli şeyle mi? Karanlık enerji, kütleçekimine karşı dışarı doğru bir basınç yaratır ve tam çöküşü önleyebilir.

Oldukça havalı, değil mi? Ama işte bilim insanlarını yaklaşık 25 yıldır şaşırtan soru: bu şeyler gerçekten nasıl oluşabilir?

Yeni Çözüm: Mini Evrenler

İki kuramsal fizikçi, Daniel Jampolski ve Profesör Luciano Rezzolla, çöken bir yıldızın nasıl gravastar üretebileceğini açıklayan Einstein denklemlerinin ilk dinamik çözümünü yayımladı.

Ve cevapları? Devasa bir yıldız çöktüğünde, çöken madde içinde miniature bir evrenin doğumunu tetikleyebilir. Bu küçük evren bizim Big Bang'imizden pek de farklı olmazdı. Tıpkı kendi evrenimizde olduğu gibi, karanlık enerji onun genişlemesini yönlendirirdi.

Bu mini evren genişledikçe, kütleçekiminin içe doğru çekmesine karşı dışarı itmeye başlar. Bu, bir ip çekme mücadelesi gibidir. Çöküş, kara delik oluşmadan durdurulabilir ve sonuçta kararlı bir gravastar ortaya çıkar — çökmeye çalışan yıldız materyali ile genişlemeye çalışan iç evren arasında mükemmel bir denge.

Jampolski'nin dediği gibi: "Yeni evrenin Big Bang'i, yıldız neredeyse kara delik olacak duruma gelene kadar çöktükten sonra gerçekleşebilir." Ve bu, astrofizik hakkında duyduğum en şiirsel açıklamalardan biri.

Neden Önemli?

Tamam, matematik tam olarak anlamıyorum (çoğumuz anlamıyoruz zaten) ama neden heyecan verici olduğunu anlıyorum.

Madde bu aşırı yoğunluklara sıkıştırıldığında, bildiğimiz fiziğin yetişemediği bir bölgeye giriyoruz. Henüz hayal bile etmediğimiz tamamen yeni olaylar için alan var. Jampolski'nin ifadesiyle: "Big Bang'in yalnızca madde çoktan aşırı derecede sıkıştırılmış olduğunda, yeni etkilerin ortaya çıkmasına yol açarak gerçekleşmesi daha kolay hayal edilebilir."

Profesör Rezzolla da önemli bir noktaya değiniyor: alternatifleri araştırmak, bilim insanlarının kara delikleri reddettiği anlamına gelmiyor. "Kara deliklere alternatif aramak, kara deliklere karşı şüphecilik olarak görülmemeli; kara delikler hâlâ kütleçekimsel çöküşün en doğal ve en basit çözümü." Ama iyi bilim, tam olarak anlamadığımız şeylere açık olmayı gerektirir diyor.

"Tarih bize birincillerin ikinciller olmamasının alışılmadık olmadığını öğretiyor." Yani garip fikirlerin sonunda kabul görmüş standartlar haline gelmesi sıradan bir durum. Kara deliklerin kendisinin bir zamanlar saçma göründüğünü hatırlayın. Şimdiyse fotoğrafları var.

Sonuç

İşte bu araştırmanın açtığı çılgın olasılık: her büyük yıldız öldüğünde, belki son bulmuyor. Belki yeni bir şey başlıyor. Tam da şu an, bizim kara delik sandığımız şeyin içinde gizlenmiş yeni evrenler doğuyor olabilir. Evrenimiz bile belki bu şekilde başladı — önceki bir evrende bir şeylerin çöküşünden doğdu.

Ne kadar havalı değil mi?

Biz belki de asla göremeyeceğimiz sayısız başka evrenle çevrili bir bebek evrende yaşıyoruz. Evren birdenbire çok daha ilginç hale geldi.