Yangi kashfiyot: yorug'lik ham egilishi mumkin ekan!

Sizga bir voqea aytaman. Stolda tennis o'ynayotganda, to'p aylantirib sepilsa va u to'satdan boshqa tomonga burilib ketadi. Bu qiziqarli holni ko'rganmisiz? Bu — Magnus effekti. To'p aylanganda uning atrofidagi havo bosimi turlicha bo'ladi va natijada to'p egiladi.

Endi esa o'ylab ko'ring: yorug'lik ham shunday qila oladimi?

Shveysariyadagi Paul Scherrer Instituti olimlari bunga o'xshash narsani topdilar. Ular kalsiy ionini (bir dona mayda zarracha) elektromagnit tuzoqda ushlab turishdi va unga lazer nuri yo'naltirdi.

Odatda, lazer nuri eng yorqin bo'lgan markazda eng kuchli ta'sir qiladi deb o'ylaysiz. To'g'ri, mantiqan shunday bo'lishi kerak.

Ammo olimlar boshqacha natija oldilar.

Lazer nuri eng kuchli markazdan biroz yon tomonda eng kuchli ta'sir ko'rsatdi. Bu siljish juda kichik — yuzlab nanometr, changdan ham kichikroq. Lekin yon tomonda!

Bunga olimlar optik Magnus effekti deb nom berishdi. Bu yorug'likning egilishi — spinning to'pning havo orqali egilishiga o'xshaydi.

Bu nima uchun muhim?

Kvant kompyuterlar haqida eshitganmisiz? Bu mashinalar lazerlar yordamida qubitlarni (oddiy kompyuter bitlarining kvant versiyasi) juda aniq boshqaradi. Hammasi to'g'ri nuqtaga, to'g'ri vaqtda tegishga bog'liq.

Lekin agar bu optik Magnus effekti mavjud bo'lsa — va endi buni bilamiz — demak lazerlar biz o'ylagan nuqtadan biroz yon tomonda ta'sir qilayotgan bo'lishi mumkin. Bu esa kvant hisoblashlarda kichik xatolarga olib keladi.

Kvant miqyosida ishlaganda har bir kichik narsa muhim, dedi tadqiqotchilar. Bu effektni e'tiborsiz qoldirish aniqligimizni buzishi mumkin.

Ammo yorug' tomoni ham bor

Har qanday kashfiyotning ikki tomoni bor. Tadqiqotchilar bu effektdan foydali usul yaratish mumkinligini ham aytishdi. Egilgan yorug'lik yaratadigan yon tomon kuchlari qubitlarni bog'lash uchun ishlatilishi mumkin — bu esa murakkab kvant hisoblashlarni amalga oshirishga yordam beradi.

Ehtimol, bu "curveball" xato emas, balki biz hali bilmagan imkoniyat ekan.

Qanday isbotlashdi?

Bu yerda eng qiziq qismi: olimlar bu effektni qanday isbotlashdi. Ular kalsiy ionini — tasavvur qilish mumkin bo'lgan eng kichik sensor — lazer nuri ichida harakatlantirdilar va har bir nuqtada ta'sirni o'lchashdi.

Boshqacha qilib aytganda, ular atom yordamida ko'rinmas lazer nurining shaklini "ko'rdilar".

Yana bir qiziq narsa: bu yon siljish faqat yorug'lik to'lqin uzunligiga bog'liq ekan — lazer qanchalik kuchli markazlanganligiga emas. Amsterdam universiteti fiziklari buni yillar oldin nazariy jihatdan bashorat qilishgandi, lekin kimdir amalda ko'rmagan edi.

Xulosa

Nima o'rgandik? Yorug'lik egilishi mumkin. Atomlar sensor bo'lib ishlashi mumkin. Va eng kichik sürprizlar eng asosiy fizikadan kelishi mumkin.

Kvant kompyuterlarning kelajagi bu kashfiyotdan qanday ta'sirlanadi? Bu egilish bizni chalg'itadimi yoki undan foydali narsa yaratamizmi? Qanday bo'lmasin, bu bizga eslatadi — hatto hamma narsa tushunarli bo'lib ko'rinadigan sohalarda ham koinot bizni hayratda qoldirishi mumkin.

Manba: ScienceDaily