Fan va texnologiya olami
← Bosh sahifa
Yulduzlar sayyoralarini yutib yuboradi: Astronomlar oxirgi kunlar haqida nima topdi?

Yulduzlar sayyoralarini yutib yuboradi: Astronomlar oxirgi kunlar haqida nima topdi?

2026-04-04T22:04:03.482389+00:00

Yulduzlar sayyoralarini yutganda: Kosmosdagi dahshatli ajralish

Yulduz o'lib borayotganda uning sayyoralari bilan nima bo'ladi? Ilgari bu faqat nazariya edi. Astronomlar shu haqda bahslashardi. Endi esa haqiqiy dalillar topildi. Bu voqea chinakam hayratlanarli.

Kosmosdagi eng shafqatsiz yo'q qilish

Bizning Quyosh 4,6 milliard yil davomida sayyoralarini "boqib" kelmoqda. Lekin u abadiy yashamaydi. Taxminan 5 milliard yildan keyin u qizil ulkan yulduzga aylanadi. Bu vaqtda kattalashib, tashqariga cho'ziladi.

Yaqin orbitada bo'lgan narsa? Hammasi yo'qoladi.

Lundaning Universitet kolleji va Vorvik universiteti olimlari yangi tadqiqotda buni isbotladi. Bu jarayon hozir ham kosmosda sodir bo'lmoqda.

Detektivlar izi

NASAning TESS sun'iy yo'ldoshi ma'lumotlarini o'rgandilar. Bu teleskop uzoq yulduzlar atrofidagi sayyoralarni qidiradi. Ular 500 mingga yaqin qizil ulkan yoki shu bosqichga o'tayotgan yulduzlarni tekshirdilar.

Natija hayratlanarli: yaqin orbitadagi katta sayyoralar kam.

  • Yosh qizil ulkanlar: 0,35% da bor
  • Keksayganlari: faqat 0,11%

Bu katta farq. Yo'qolgan sayyoralar boshqa joyga ketmagan. Ular yulduzga tortilib, yo'q qilingan.

Sezgi kuchining ishi

Buning sababi – sezgi ta'siri. Bu Oyimiz Yer okeanlariga suv to'lqinlarini hosil qilayotgan kuchga o'xshaydi.

Yulduz kattalashganda yaqin sayyoraga kuchli tortadi. Bu birdaniga emas, asta-sekin sodir bo'ladi. Sayyora sekinlashib, orbitasi kichraydi. Nihoyat yulduz atmosferasiga kirib, yo'q bo'ladi.

Olimlar bu jarayon qanchalik samarali ekanligidan hayron qolishdi. Qizil ulkanlar ichki sayyora tizimlarini tozalab ketmoqda.

Bizga nima ta'sir qiladi?

Bu yangilik meni o'ylantirdi: Yer xavfsiz emasdir.

Quyosh qizil ulkan bo'lganda kattalashadi. Yupiter, Saturn, Uran va Neptun xavf ostida. Ular kosmik o'lchovda Quyoshga nisbatan yaqin.

Yer uzoqroqda. U omon qolishi mumkin. Lekin hayot saqlanmaydi. Issiqlik va kengayish yetarli.

Bir olim aytganidek: Yer qoladi, ammo biz emasmiz.

Nega muhim?

Bu kashf bizning joyimizni eslatadi. Sayyora tizimlarining umrini o'zgartiradi.

Ilgari savol bor edi: yaqin sayyoralar yo'qoladimi yoki omon qoladimi? Endi javob bor. Bu millionlab yulduzlarda ko'rinadi.

Boshqa ekzosayyoralar haqida savollar paydo bo'ldi. Ko'plari yaqin orbitada. Ular yosh tizimlardami? Keksa tizimlarda yo'qolganmi? Bu olimlarni yillar davomida band qiladi.

Ijobiy tomoni

Yaxshi xabar: Yer uchun vaqt ko'p. 5 milliard yil – bu cheksiz muddat. Insoniyatdan ham uzoqroq.

Kelajak avlodlar ogohlantirilgan bo'ladi. Texnologiya yordam berishi mumkin.

Hozircha astronomiyadagi sir ochildi. Kosmos ba'zan qo'rqinchli darajada dramatik.

#astronomy #exoplanets #red giants #stellar evolution #space science #nasa #tess #the end times