Oud worden met een helder hoofd: wat we kunnen leren van 90-plussers

Misschien overvalt het je: wie zijn 90ste verjaardag haalt met een scherpe geest, is nog lang niet gevrijwaard van dementie.

Ja, dat klinkt zwaar. Maar blijf lezen, want nieuw onderzoek onthult fascinerende — en bestemoedigende — inzichten over wat er gebeurt met onze hersenen als we echt oud worden.

Het onderzoek dat alles op zijn kop zet

Onderzoekers van UC Davis Health en Kaiser Permanente draaien sinds 2018 aan het LifeAfter90-project. Ze volgen meer dan 800 mensen die al 90 waren én vrij van dementie toen ze begonnen. Dus dit zijn senioren die de negende decennium zonder cognitieve problemen hebben gehaald — en de wetenschappers wilden weten wat er daarna gebeurt.

En wat bleek? Je bent echt niet immuun na je 90ste.

De meest opvallende uitkomst: vrouwen in hun 90s hebben ongeveer twee keer zoveel risico op dementie als mannen van dezelfde leeftijd. We wisten al dat vrouwen gemiddeld meer dementierisico lopen, maar dat die trend doorzet tot in de tiende decennium van het leven? Dat opent de ogen.

Etniciteit speelt mee — zelfs nu

Het onderzoek legde ook ongemakkelijke verschillen bloot in hersengezondheid tussen rassen en etniciteiten. Deelnemers van Afro-Amerikaanse afkomst hadden ongeveer 75% meer dementierisico dan deelnemers van Aziatische afkomst. En toen de onderzoekers dieper groeven, zagen ze dat Black en Hispanic deelnemers significant hogere percentages hadden dan witte en Aziatische deelnemers.

Dit is geen nieuws in de dementiewereld — we weten al jaren dat deze verschillen bestaan. Maar dat ze blijven bestaan tot ver in de 90? Dat herinnert ons eraan dat er nog enorm veel werk te verzetten valt.

Het gen dat alles ingewikkelder maakt

Je hebt vast weleens gehoord van APOE — het gen dat vaak het "Alzheimer-gen" wordt genoemd. Hier wordt het spannend.

Er is APOE2, dat bescherming lijkt te bieden. Deelnemers met deze variant hadden 60% minder dementierisico — een flink beschermend effect dat zelfs op extreme hoge leeftijd standhoudt.

Dan is er APOE4, de risicovariant. Je zou verwachten dat die consistent de dementiekans verhoogt, toch? Maar nee. In de hele onderzoekspopulatie verhoogde APOE4 de dementiecijfers niet substantieel. Totdat onderzoekers beter keken: bij Black deelnemers verdubbelde APOE4 ongeveer het dementierisico, en de patronen verschilden ook tussen mannen en vrouwen.

Dit vertelt ons dat genen niet in een vacuüm werken — ze communiceren met geslacht, etniciteit, en waarschijnlijk nog een stuk of wat factoren die we nog niet hebben gevonden.

De grote vraag

Wat mij betreft wordt het hier pas echt interessant: sommige deelnemers hadden in hun 60s en 70s duidelijke risicofactoren voor dementie — hoge bloeddruk, hoog cholesterol, het standaardrijtje — en toch haalden ze hun 90s met hun cognitieve vermogens intact. Zelfs dragers van APOE4.

Hoe? Wat beschermde hen?

Dat is de puzzel die onderzoekers koortsachtig proberen op te lossen. Als we ontdekken wat deze veerkrachtige individuen in staat stelde om te floreren ondanks de odds, kunnen we misschien strategieën ontwikkelen die iedereen helpen.

Wat betekent dit voor jou?

Dr. Rachel Whitmer, de senior auteur van het onderzoek, verwoordde het treffend: artsen kunnen niet aannemen dat iemand uit een hoogrisicogroep die 90 wordt zonder dementie automatisch veilig is. We moeten over hersengezondheid en risicovermindering blijven praten op elke leeftijd.

Eerlijk? Dit vind ik tegelijk geruststellend en een tikkeltje bezinnings. Geruststellend omdat het betekent dat onze lichamen en geesten een opmerkelijke veerkracht hebben die we nog niet helemaal begrijpen. Bezinnings omdat het ons eraan herinnert dat oud worden ingewikkeld is, en dat er geen finishstreep is waarop we eindelijk kunnen ontspannen.

Maar hier is mijn kijk: onderzoeken als dit geven me hoop. Elk puzzelstukje dat we ontdekken brengt ons dichterbij begrip van hoe we onze hersenen kunnen beschermen. En ondertussen gelden de basisprincipes die we al jaren kennen — actief blijven, gezond eten, sociale connecties onderhouden, bloeddruk beheren — waarschijnlijk nog meer dan we dachten.

Want blijkbaar is 90 worden pas het begin van het gesprek.

Bron: ScienceDaily